Nata pas vitit Zero / Noaptea după anul Zero


Festë me gaforre të zjera

Doktori, njeri me një fisnikëri të rrallë shpirtërore dhe me një formë habitëse trupore, e shoqëroi priftin deri tek tryeza festive. Prifti lëvizte ngadalë, hijerëndë dhe i patundueshëm, si ndonjë kambanë.
Për kë bje prifti, pyeta veten.
Doktori hapi mënjanë nja dy pleq të ngurosur në habinë e njerëzve të thjeshtë që nuk prisnin kaq madhështi dhe e luti priftin që të bekonte tryezën festive.
Ishte një tryezë shumë e madhe, perandorake, por dukej mortnore pa shndritjen e padukshme të bekimit. Prifti mbylli sytë, lidhi duart e bymyera kuqaloshe dhe e bekoi atë tryezë të thjeshtë, dhe falenderoi Perëndinë për bollëkun e sjellë në atë tryezë festive.
Tryeza voziste në vend nën shkëndijimin e zbehtë të qirinjve; ishte plot me gaforre të skuqura. Ngjante më tepër me një nga ato tryeza ku tirren e përkryhen planet e luftës, dhe gaforret të kujtonin ca ushtarë të hekurt, apo insekte që shiten në tezgat e metalistëve. Ishin aq shumë gaforre dhe aq të skuqura, saqë dukeshin jo vetëm të gjalla e me një heshtje grryese, por edhe të pamort, me një kokëfortësi, të themi, gjeologjike.
Bekoje, Zot, tryezën e njerëzve të thjeshtë, përjetësisht të dashuruar me tokën e të parëve të tyre, tryezën me gaforre nga ato që pa në ëndërr Pavli, i zgjedhuri yt që u konvertua nga përndjekës në të përndjekur, dhe bekoje edhe këtë tubim të përunjur e të varfër, Ti që lexon të gjitha mendimet më të fshehta të vdekëtarëve…
Bekimi qe më i gjatë se dëshira e urisë për t’u platitur, dhe uria u platit nën atë hidhërim të veçantë të kreshmave të detyruara, në kohëra fjalimesh mishngrënës.
Lëkura ngjyrë speci e priftit, zëri rrënqethës në mbiseksualitetin e vet dhe gjestet e prerë prej kasapi të tredhur, platitën gjer edhe mendimet më të egër të urisë.
Në fakt, nuk ishim mbledhur për të ngrënë, po për t’u çmallur.
Pleqtë u shpërndanë cepave të sallës, secili i perënduar mbi mendimet e veta në perëndim e sipër, veshur me kostumet e hijshëm të modave të shkuara, të cilët, meqë vdekja po vonohej, i patën nxjerrë nga sëndukët me shpresën fëminore për të mos i futur më.
Doktori, i mbiquajtur edhe “Mjeshtri i Xhenazeve”, s’di se nga m’u afrua dhe më tha se e shihte vdekjen në çdo gjest të tyre (pleqve), në çdo fjalë, në çdo vështrim. Është njëfarësoj e dhimbshme për mua, më tha, por nuk mund t’i shpëtoj kësaj intuite. Menjëherë pasi mblidhemi diku, e ndjej se cili e ka radhën dhe menjëherë më vijnë fjalët, me të cilat do ta përcjell në botën tjetër. Nganjëherë jam zgjuar edhe pas mesnate për të shkruar. Nga tërë kjo punë, mund të them se provoj vetëm një kënaqësi, të përkohshme dhe të errët, kuptohet: faktin që ende nuk më kanë ardhur fjalët për vdekjen time. Ha-ha-ha!
- Është i sëmurë, i gjori, - më pëshpëriti Blerta.
- Pse?
- Nuk e di… Ka diçka nga një fëmijë që plaket pa kaluar mes pjekurisë. Ka një kokë shumë të madhe, supe të ngushtë, të mbyllur si ndonjë guackë, kurse buzëqeshja e tij më tremb…
- Kështu e kanë të shkruar të tremben filozofet si puna jote.
Një zonjë e shëndoshë, replikë femërore e priftit, erdhi drejt nesh që të trokiste një gotë, kuptohet, si gjithmonë për nder të Doktorit, dhe po e shihte Blertën me njëpalë sy si vezë të thyera. Kam qënë më e bukur se kjo, më pëshpëriti. Kam qënë një yll i vërtetë. Nuk kam asnjë dyshim, zonjë. Nëse ti do të kishe qënë kurvar në kohën kur unë kam qënë më e bukur se kjo, të siguroj se do ishe dashuruar marrëzisht pas meje. Pa dyshim, i pëshpërita unë. Duhet të bisedojmë patjetër, më pëshpëriti ajo. Patjetër. Kam marrë vesh se je shkrimtar i famshëm, me kushedi sa çmime, dhe nuk do gjej rehat gjersa të mos bisedojmë.

Blerta u largua ngadalë drejt tryezës festive me gaforre të skuqura. Zonja e shëndoshë e me sy të thyer më shfryu, bashkë me duhmën e rumit, një frazë tronditëse: “Duhet të mësosh gjithçka për jetën time dhe ta shkruash siç di vetëm ti, kupton?! Duhet të bësh edhe ti ndonjë gjë në këtë jetë!”
Kisha jetuar vërtet kot.
Po më mirë kurrë se vonë, domethënë: më mirë vonë se kurrë.
Një jetë e jashtëzakonshme, më pëshpëriti ajo, absolutisht e jashtëzakonshme. Një jetë me dashurira të flakta, me ndarje të dhimbshme, me vuajtje të sojit politik e totalitarist, gjëra të këtilla. Duhet të bësh edhe ti ndonjë gjë në këtë jetë, apo jo? Po, zonjë. Dhe shiko se ç’fund fantastik të ka rënë në hise aty nga fundi i jetës sime! Pas një bukurie e hataje të atillë të mrekullueshme, pas aq dashurirash, kanë ardhur ditë të zymta, kur asnjeri nuk ma var, askujt nuk i vete mendja bile as të më përdhunojë! Po si nuk më përdhunon mua asnjeri, mor zotni i nderuar, ë?! Po, zonjë, është e pakonceptueshme. Ashtu është: e pakonceptueshme! Me këtë fjalë do ta mbyllësh romanin kushtuar jetës sime. Me këtë fjalë. Dhe poshtë faqes, me gërma të vogla, ta sqarosh lexuesin se unë ta kam dhënë idenë. Mirë?

- Më është ngjitur një plak, s’po më ndahet, - më tha Blerta në shqip.
- Nuk po të ha, - i thashë. Rri e qetë.
- Si tip është shumë i lezetshëm, - shtoi ajo. Vetëm se duart i ka pak të gjata.
- Gëzohem, - thashë. Le t’ia shkurtojë Perëndia, se, po ia shkurtova unë, nuk i zgjaten më.
- Vërtet gëzohesh?!
Një zonjë thatime, me lëkurën si prej daulleje të djegur, m’u afrua dhe ngriti një gisht filozofik e të shtrembër si tradhti fetare. Gëzohem që keni dëgjuar për mua, më tha. Vepra ime është kaherë e mirënjohur dhe e çmuar lart, por ndihem me të vërtetë e lumtur që ka çarë udhë edhe drejt shpirtrave të të rinjve si zotnia juaj. Mos ma merr për ters, po kam pikturuar me gjithë shpirt. Kam pikturuar qëkur akoma s’e dija se ngjyrat ekzistonin e gjer tashti, kur s’e shoh botën veçse bardhezi. Im atë ka qënë tregtar i madh i ardhur nga Reveladoja. U tret nga malli për tokën e të parëve. Me atë mall më ka ushqyer qysh fëmijë, dhe me këtë mall do tretem edhe unë. Eh, është një jetë e tërë për t’u rrëfyer, dhe nuk dua t’ju rrëmbej kohë. Ju kam lexuar dhe më pëlqejnë shkrimet e zotërisë suaj. Jeni ca i vrazhdë, ca makabër, por shtyhet. Gjithsecili është nga pak makabër në këtë dynja, apo jo? Si puna e zonjës Z., që kaherë habitet se si nuk e përdhunon njeri. Ç’prapambetje! Ajo nuk don të kuptojë se kohërat kanë ndryshuar e bashkë me to edhe përdhunuesit, apo jo?
- Është një mbrëmje e çuditshme, - më pëshpëriti Blerta. Është një mbrëmje me gjithë mend e mrekullueshme!
Ne duhet me patjetër të bisedojmë, më pëshpëriti piktorja. Sepse unë shkruaj edhe poezi, megjithëse nuk kam botuar. Po ç’t’i botosh; kush të kupton sot!? Por unë shkruaj e shkruaj, le të më kuptojnë kur të duan. Kam shumë dashuri e tolerancë ndaj tyre. Më kupton? Pa mbivlerësuar rolin tim në mbarëvajtjen e pakicave kombëtare të Evropës, mund të të them se jam një thesar i gjallë. Pothuajse të tërë shkrimtarët interbelikë linin mendtë pas hireve të mia. Nëse je i interesuar të shkruash ndonjë gjë për jetën intime, të lutem të më lutesh mua. Do të të ofroj çdo të dhënë të panjohur dhe të çmuar.
Ishte një mbrëmje me gjithë mend e veçantë.
Askush nuk kishte vënë dorë hëpërhë mbi gaforret e skuqura të ardhura nga shumë larg, dhe vetëm prifti përtypte diçka të pabindur. Vështroja Blertën time, të veshur me fustan të zi mbrëmjeje, e gjatë, delikate, si një fantazmë e ndritshme mes aq pleqve e plakave magjepsëse e llafazane, dhe thoja me vete se gjithsesi i doja ata njerëz, i doja falas dhe madje pa dashur, pa e kuptuar pse.
Na pat ftuar në atë mbrëmje një miku ynë që ndihmonte me ushqime e pije (ende nuk merrnim vesh pse shërbeheshin vetëm gaforre të skuqura, rum dhe ujë mineral) të Fondacionit “REVELADO” dhe ende nuk ishim njohur me të gjithë personalitetet e pranishëm në festë.
Ishte prill, zemra e një pranvere të përgjakur fshehtas nga epshi pa përgjigje i bimëve të rralla; unë dhe Blerta ishim të dashuruar e të lumtur, në atë gjeratore marramendëse të atij muaji mjalti, që, zakonisht, shoqërohet me një jetë të tërë helmi.
- Mora vesh se Fondacionin e udhëheq Doktori, - më pëshpëriti Blerta.
- Mora vesh se udhëheqësi është edhe mjeshtri i xhenazeve, - i pëshpërita.
- Nuk të kuptoj…
- Ngaqë nuk ke ngrënë gaforre të skuqura sa duhet…
Doktori erdhi pranë meje me një buzëqeshje të papërkthyeshme prej njeriu, fytyra e të cilit pa syze është krejt e ndryshme nga ajo me syze. Kishte njëpalë syze të trasha si vithe kavanozësh, dhe nuk e kishe vështirë të besoje se shihte në disa nivele njëheresh. Koka tepër e madhe për atë ndrojtje supesh të pajavitur, shuplakat e zbehta e të vajshme, buzët e ndërprera nga dy pikla të shkumëta thashethemesh - të gjitha i nënshtroheshin asaj buzëqeshjeje të papërkthyeshme prej njeriu pa tokë të përhershme, pra me sundimtarë të panumurt. Kishte një lloj makthi perpetuum në gjeste, një padurim, një servilizëm, të thuash planetar.
Besoj se ndiheni mirë në gjirin tonë, më tha. (Besoj se nuk do të ngulmoni të na jepni edhe sisë, qesha me vete). Shumë mirë. Sikurse e vini re edhe vetë, njerëzit janë të thjeshtë, të sjellshëm dhe i janë përkushtuar tërësisht kauzës sonë. Janë mërgimtarë të vjetër, ardhur nga shumë larg, dhe kanë një jetë të tërë që zhuriten nga malli për atdheun. Disa prej tyre nuk kanë qënë kurrë në Revelado, por mezi presin të vizitojnë tokën e stërgjyshërve. Pesë biznesmenë të njohur po merren me sponsorizimin e këtij udhëtimi, dhe shpresojmë që një ditë të arrijmë atje. Dhëntë Zoti, thashë.
Nganjëherë jam shumë i trishtuar, më kuptoni, tha Doktori. Disa prej tyre janë shumë të shkuar në moshë, me një këmbë në varr, si i thonë fjalës (dhe me një këmbë nuk udhëtojnë dot!), dhe unë kam të gatshme nja dhjetë përkujtimore.
Pse nuk botoni një vëllim me to, e pyeta.
Heshti.
Kur besoi se nuk po tallesha, dhe këtë e besoi ngaqë ëndërronte kaherë një vëllim me përkujtimore nga jeta e bashkësisë “REVELADO”, gati klithi:
- Çfarë ideje, zoti bashkatdhetar! Më lejoni ta konsideroj gjeniale!
- Me kënaqësi, - thashë. Kam edhe unë daljet e mia…
- Po bindem se do të ketë një sukses të pazakontë.
- Jam mëse i bindur. Po të shihni se ç’paçavure mbushin librari-të…
- Ashtu është. Kultura ka rënë shumë. Njerëzit e kanë mendjen vetëm tek seksi dhe tek paratë. Si e si të zgrepsin ndonjë copë.
- Do të ftohen gaforret.
- Do t’i ngrohim prapë. Doja t’ju thoja se do të bëj çmos për t’i mbledhur përkujtimoret e mia në një vëllim. Ju premtoj! Po të rrish e ta mendosh, pothuajse i kam gati. O, Perendi: para nja dy vjetësh i mblodha disa prej tyre, sikur ta parandjeja se një ditë do t’i botoja.
- Jeta është plot me mrekullira të tilla të vogla. Ata që nuk kanë vdekur ende, kur të lexojnë sa bukur keni shkruar për të tjerët, do ta kenë më të lehtë të vdesin dhe do të bëjnë çmos që ta meritojnë një përkujtimore nga ju.
- Dhe po të mendosh se shumë prej tyre vetëm dëshira për të arritur në Revelado i mban gjallë. Shikoni me sa mall i hanë gaforret e atdheut.
- Ashtu siç na vjen të hamë gratë që dashurojmë.
- Ha-ha, pikërisht, pikërisht.
Po si nuk më përdhunon asnjeri mua, zotërinj?! Kjo është enigma e jetës sime. Ti, e dashur piktoreshë, duhet të bësh një tablo madhështore kushtuar kësaj enigme, apo jo? Duhet të bësh edhe ti ndonjë gjë në këtë jetë.
Përtej qirinjve të tryezës festive me gaforre të skuqura, ngrihej një dritare e madhe. Perdet ishin prej mëndafshi të çelur, të qëndisura nga shija e pagëlltitshme e dështakëve që qenë zgjuar nga zhurma e shembjes të murit të Berlinit: qëndisma që shkërbenin një dëborë naive, rënë në ndonjë festë perëndimore, teksa përjashta, prilli po binte mbi qytet me një dëborë të vërtetë, memece, si një pendesë e dimrit, me tërë shkëlqimin e shenjtë të stomakëve tanë.
Doktori endej nëpër sallë i mahnitur dhe fëmijërisht i lumtur nga lumturia e pleqve. Dëgjoja si merrte frymë i dalldisur, buzëqeshur e ngërdheshur njëheresh, si në një orgazmë të paparashikuar.
Prifti vazhdonte të përtypte atë gjënë e pabindur, thua se përtypte mosbesimin tonë.
Erdhi drejt nesh një djalosh shumë i gjatë, si i derdhur në dyllë, i qethur shkurt, me sytë në një ngjyrë të kaltër televizive, me kostum të zi e kravatë gri; dukej që ish misionar nga ata të largëtit, pa oratorinë e të cilëve Zoti do të kish vrarë veten.
Jeni të trishtuar, zotërinj, na tha.
Ishte e pamundur të ndaje tonin e një pyetjeje, që donte të ishte sa më e ngrohtë, nga siguria e një njeriu që të lexonte edhe letrën që s’e kishe shkruar ende.
Por mos jini më të trishtuar, se Zoti ju do.
Vërtet?
Po. Zoti ju do shumë. Ju do shumë më tepër nga sa e prisni. Zoti është i madh e i dashur. Zoti është i madh e falës. Zoti është ai që na fal mëkatet, por ju duhet të pendoheni sinqerisht dhe të mos bëni më mëkate. Ju falemnderit, falenderoi Doktori. T’ju prezantoj. Zotnia është misionar i Kishës së Shenjtëve të Ditëve Tona të Pastajme. Ç’prej tre vjetësh ndodhet me shërbim (mision - sh. y.) në vendin tonë dhe merr pjesë me rregullsi në të gjitha tubimet tona. Ka kthyer shumë çamarrokë nga udha e të paudhit. Edhe neve na ka ndihmuar shumë. Zoti na ka ndihmuar, tha misionari. Zoti është i madh dhe i dashur. Zoti është…
Prifti që përtypej na vështronte me njëfarë mllefi e keqardhjeje, duke u përtypur (po ta mendojmë përtypjen si një trajtë të lutjes) për ne, që të mos binim në kthetrat e sektantëve të paskrupullt.
Misionari ishte një djalë shumë i gjatë, i qethur shumë shkurt, shumë i pastër. Të vështronte me një naivitet aq magjepsës, sa të vinte t’ia thyeje hundët vetëm e vetëm që të të falte.
- Djalë i mirë ky misionari, - më pëshpëriti Blerta.
- I mirë dhe shumë i nxehtë, - thashë. - Duhet hequr nga priza.
- Mos u bëj i keq tani!
Një këngë pa fjalë, solemne dhe në harmoni të plotë me fikjen e qirinjve, lajmoi mbylljen e bisedave.
Era prej hudhre me përvojë e zonjës së papërdhunuar na u afrua dhe na kumtoi se po jetonim ca çaste me të vërtetë historike.
Blerta më tha se nuk kishte jetuar asnjëherë më parë çaste të tillë; kishte jetuar vetëm çaste të lumtur, të pistë, të dëshpëruar, të mrekullueshëm, të përzjerë, apo pakuptim.
Heshtëm edhe ne nën peshën historike të atyre çasteve.
Mbi murin e majtë të errësirës u shfaq papritmas një katror i bardhë, ku zukatnin mijra miza të zeza, pastaj një kështjellë pushtoi qiellin prej bezeje, teksa zëri molisës i Doktorit njoftoi se ndodheshim para kështjellës më të famshme të Ballkanit, mburojë shekullore e Evropës ndaj dyndjes otomane.
Ishte një kështjellë e moçme, e lavdishme (s’dihej nëse ishte më tepër e lavdishme sesa e moçme), në muret e së cilës jo vetëm që ishte murosur një femër superbe, por edhe patën thërrmuar kokat tërë pushtuesit e tokës së të parëve.
Që nga kështjella kaluam në një kishë të lashtë, të rrethuar me qiparisa. Ishte një kishë e mrekullueshme, plot me ikona të rralla, të cilat miliarderët e jashtështetit plasnin t’i blinin, mirpo historia e lavdishme e Revelados nuk i shiste.
Të dashurit e mi, tha Doktori, historia është më e mençme nga sa e pandehim ne. Ajo nuk fal, nuk vjedh, nuk komprometohet. Shikojeni këtë qytet të gurtë! Duket sikur jeta në të nuk ekziston, se ka vdekur nën koracën e gurit, por nuk është e vërtetë. Reveladoja jeton, pavarësisht se qytetet e tij janë të ndërtuar në gur, qerpiç, dru apo në mendje!
Reveladoja përfaqëson një enigmë të botës bashkëkohore, jo vetëm falë pozitës së tij gjeografike e politike, por edhe falë tipareve të popullit tonë. Kemi të bëjmë me një popull të stërmoçëm dhe të arritur, i cili flet një gjuhë të stërmoçme dhe shumë të pasur, popull që nuk është asimiluar për qindra vjet me radhë, nga qindra luftra, rrethime, pushtues, mashtrues, beteja civile, vështirësi të llojit shoqëror, material e shpirtëror.
Mbi beze u shfaq një park.
Shikoni çfarë pemësh rriten në Revelado, komentoi Doktori. Ca pemë me të vërtetë të jashtëzakonshme. Duhet të pranojmë se edhe luftrat, pa dashje, kanë luajtur një rol të rëndësishëm në rritjen e bujës së këtij vendi. Erdhën latinët - mbollën diçka; erdhën osmanët - mbollën diçka tjetër; erdhën të tjerët me radhë - mbollën gjëra të tjera me radhë.
E kështu me radhë.
Në këto kohëra po korret ç’është mbjellë, pra, doli fjala e Zotit: çdo e keqe për të mirë, ishallah!
Po ndjeja se Blerta qante në heshtje.
E putha në faqe.
Qau më rëndë, në një heshtje ku mund të gëlltiste gjuhën.
Të parët tanë, vazhdoi Doktori, kanë qënë të detyruar nga veset e historisë, që ta braktisin këtë tokë të ëndërrt. Erdhën këtu ku jetojmë ne sot e kësaj dite, dhe gjetën mikpritje e ngrohtësi, paqe e zemër të mirë, kurse ne u jemi mirënjohës të gjithëve. Po shohim tani një rrugë që kalon përmes njërit prej pyjeve të mrekullueshëm të Revelados sonë. Atje ka shumë pyje. Natyrës as që i ka shkuar mendja të hakmerret ndaj njerëzve, sepse sjellja e njerëzve ka qënë në përputhje me kërkesat e natyrës. Shikoni çfarë mrekullie! Çfarë pyje të pafundëm, çfarë gjelbërimi, çfarë liqejsh alpinë! Pisha, bredha, lisa shtatlartë, male me borë, gurra mijëvjeçare, qiell i perëndishëm, dhi inteligjente, barinj të urtë, lahutarë të pavdekshëm, kostume popullore me një bukuri verbuese. Mes malesh, ngrihen kështjella dhe qyteza të lashta, kulla dhe varreza antike, nën të cilat prehen dokumente historike dhe pasuri me vlera të paçmueshme. Prehen poema epike, folklorike dhe lirike, të cilat popujt e tjerë do t’i kishin zili me të drejtë. Kishat dhe xhamitë ngjajnë me ca gishta nonkonformistë.
Qytetet janë të vegjël dhe të bukur.
Menjëherë sapo shkel në një qytet të tillë, menjëherë pasi merret vesh se cili je e se vjen nga shumë larg, tërë njerëzia të mbështjell me dashuri e respekt, të fton për një kafe, për një drekë, për një bisedë të ngrohtë kokë më kokë, dhe nuk të lenë ta futësh dorën në xhep. Njerëzit e atjeshëm fyhen me gjithë shpirt po të mundohesh t’i qerasësh. Janë njerëz të bukur, të qetë, me një fisnikëri të rrallë shpirtërore dhe me gjak të zgjedhur, gjak, të cilin asnjë qerratallëk i shejtanit s’ka mundur ta turbullojë e ta shprishë.
U shfaq harta e Revelados. E prerë nga malet e hirtë e të blertë, nga lumenjtë, përrenjtë dhe luginat; udhët e hekurta të kujtonin zinxhirët.
Kam një koleksion të plotë me tablo të vjetra nga Reveladoja, më pëshpëriti piktorja. Keni qënë ndonjëherë atje, zonjë? Jo, por e di përmendësh si është. Është një mrekulli. Koleksioni im është çmuar lart nga shumë njerëz të shquar të artit e kulturës; do t’jua sjell edhe revistën ku është shkruar për këtë çështje.
Të vëmë ca muzikë patriotike, tha një zë.
Pa muzikë pejsazhet janë ca si të zbehtë, apo jo?
Keni të drejtë, zonjë, ju puth dorën, tha Doktori.
Dikush vuri një kasetë me muzikë popullore nga Reveladoja.
Ishte ca i ngjeshur ajri i sallës (i udhëtimit); ishte i kërcënuar shpirtërisht nga aq mall në trajtë ofshamash.
Këtej do të kalojmë, të dashurit e mi, tha Doktori.
Ishte një rrugë automobilistike, gri. Përreth: vetëm shkëmbinj dhe trungje të trashë. Një sorrë fluturonte në horizont. Është shqiponjë, më pëshpëriti piktorja. Shikoni çfarë shqiponje madhështore! Këto lëshohen nga lart si shigjetë, mbërthejnë me sqep ndonjë dele dhe e bëjnë fërtele në fluturim e sipër drejt majave të pakapshme. Këtyre u them meshkuj unë.
Kam pak ftohtë, tha Blerta.
Duro edhe pak.
Rruga gjarpëroi drejt një tuneli. Salla hyri në tunel.
Errësirë. E trullosur nga parfume të blerë të paktën dhjetë vjet më parë.
Diell.
Verbues.
Shikoni çfarë dielli, zonja dhe zotërinj! Drita e tij është një bekim i vërtetë, pa llogaritur këtu ndikimin mirëbërës ndaj lëkurës së grave. Falë atij dielli, gratë trimëresha dhe superbe të Revelados mbartin në gjak një pastërti absolute, një përkushtim mëse shërues ndaj burrit, dhe një pasion pushtues në dashuri. Nëse do të të dashurojë një herë një femër nga Reveladoja, askush tjetër nuk do të arrijë të ta tërheqë vëmendjen.
Pra, të lutemi që ndonjëra prej tyre të na dashurojë, pëshpëriti një zë burri, që mos bëhemi homoseksualë.
Disa të qeshura të dobëta.
Qetësi, ju lutem, u lut Doktori. Arritëm në det.
Arritëm buzë detit!
S’më vjen të besoj se jashtë bje dëborë, më pëshpëriti Blerta. Do të doja të ishim në hotel, në dhomën tonë e të bënim dashuri. Do arrijmë edhe atje, i thashë. Të dua shumë, shumë; të dëshiroj. Edhe unë, i thashë. Deti atje nuk është i pistë, është plot me peshq dhe me kafshë të tjera deti, të cilat janë zhdukur kaherë nga pjaca evropiane. Jodi të shëron nga çdo sëmundje, përjashto Sidën dhe pleqërinë, kuptohet (Po nga mërgimi?, pyeti dikush), kurse perëndimi i diellit ka një bukuri tronditëse.
U shfaq bregu i detit, i hirtë e me një nuancë mjalti, dhe disa çifte që treteshin në horizont. Anijet ishin ndalur, të zeza, valët dhe shkuma ua fshinte gjurmët. Malli nuk i bënte më pak të rëndomta këto ngjarje të përsëritura gjer në bezdi. O, magji e pavdekshme e gjërave të filmuara!, psherëtiu një plak. Me gjithë mend që në çaste të tilla historike njeriut i duhet një zemër druri. Ajri u nxeh. Fytyrat e shikuesve përndriteshin zbehtë, të ngrira, të mahnitura. Mosha qe fshirë nga ata vështrime, e fëmijëruar nga shtypja e mallit; heshtje.
- Oh, - psherëtiu një zonjë.
Në këtë hotel do çlodhemi, tha Doktori.
Një tingull i dobët lehtësimi.
Mund të shkarkohemi nga emocionet dhe nga bagazhet. Është prill, pranverë, as shumë ftohtë, as shumë nxehtë, një periudhë lumturuese gjer edhe për më skeptikët ndër ne. Çlodhuni, të dashur miq, arritëm! Bari i hotelit ishte bosh. Kamarieret, me këmisha të bardha borë e me funde të zinj, bënin muhabet me portjerin. Portjeri ishte një plak i shkurtër dhe i rruar mirë, veteran i luftës botërore paraardhëse. Në tryeza kishte vend për të gjithë, kurse kolltukët e hollit ngjanin me ca arinj të zbutur nga mërzia. Urdhëroni, na ftoi një kamariere. Nuk hyri asnjëri. Kamarierja buzëqeshi me shkëlqimin e papërmbajtshëm të njeriut të thjeshtë që është kapur papritmas e lumturisht në rrjetën e këtyre punëve me televizion, reklama, famë. Mysafiri i padukshëm hyri në një korridor. Ishte një korridor i kaftë dhe memec. Një femër po e shihte mysafirin me habi. Edhe mysafiri po e shihte. Ajo buzëqeshi. Mysafiri bëri më tutje. Kishte një fuqi, ose një pamje të jashtëzakonshme, sepse të gjitha rrugët, dyert, fytyrat, gojët i hapeshin përpara. Ky sikur me qenë mikrob, tha Blerta. U hap një dhomë. Një dhomë për ju, tha Doktori. Ka vaskë, zoti Doktor? Ka vaskë, dush, peshqirë dhe sapunë falas. Ka dritare dhe ballkon. Nëpër qoshet e ballkonit dallëndyshet kanë ngritur foletë. Përveç këtyre, dhoma ka edhe shumë qetësi, një kuti tavlle e shahu, ilaçe të të gjitha llojeve, një top basketbolli dhe pushtohet nga rrezet e para të agimit, përfshi mëngjesin, që na shërbehet në krevat, sipas porosisë sonë. Nuk kemi qënë herë tjetër në këtë hotel, zoti Doktor? Jo, është hera e parë. Mjaft qave, i pëshpërita Blertës. Kur ti qan, më dhemb shumë që, prej kohësh, nuk mund të qaj dot. Më fal, i dashur. Nuk dua të ndjehem i pafuqishëm as në fushën e të qarit, qesha. Më fal, i dashur.
Jemi në Revelado, të dashurit e mi!
Jemi vërtet në Revelado!
Secili mund të shkojë ku të dojë, të bëjë ç’të dojë, me përjashtim të zarareve të ndryshme, mund të vizitojë ç’të dojë, pa komente! Unë po shkoj në Galerinë Kombëtare të Arteve, tha piktorja. Dëshiron njeri të më shoqërojë? Unë, tha një plak. Ka kohë që nuk mbaj mend se si rrëfen një tablo e pikturuar në Revelado.
Unë po vete në qimitirin myslyman, tha zonja e papërdhunuar. Stërgjyshërit e prindërve të mi prehen atje dhe dua të vendos një kurorë me lule të freskëta, shpresoj të mos jetë e shtrenjtë sa këtu, një kurorë me lule të freskëta, se kanë qenë patriotë e shkuar patriotëve, të shkretët, Zoti i ndjeftë.
Në përgjithësi, njerëzit që kanë jetuar njëqind e pesëdhjetë vjet më parë janë patriotë e shkuar patriotëve, tha një plak me mjekër.
Tre zotërinj ia morën drejt stadiumit.
Një oficer në pension u josh nga fortesat e famshme të Revelados, tri zonja ndaluan në një bar të pinin një kafe nga ato me nam, një diabetik tha ta bënte një herë fora me një parfe “Revelado”, dy ish-doktorë u nisën drejt portit, një ish-gjykatës e mbajti frymën në gjykatën e qytetit - salla u shkretua në vetëm pesë minuta.
Takohemi para hotelit, tha Doktori. Pas katër orësh, se do të hamë drekën.
Po ne ku do shkojmë, më pyeti Blerta, dhe më drodhi tmerri i saj i panjohur më parë: betoheshe se vërtet nuk dinim nga t’ia mbanim.
- Ne do ikim jashtë shtetit, i thashë.
Dëshironi gjë të lidhni kurorë, u dëgjua zëri i temjanisur i priftit. Zoti ju do, u afrua edhe misionari, nuk ka asgjë të keqe po të lidhni sot kurorë.
Nuk ishte hera e parë që jeta ma kalonte në të shkruar.
Ka ndodhur ndonjëherë tjetër, pyeta.
Posi, çdo muaj.
Dikush rendi drejt tryezës festive me gaforre të skuqura, ku gaforret vigjëlonin të heshtura e të gatshme si ca gurë shahu.
Ishin gaforre të ardhura nga shumë larg.
Vajtëm në Revelado, por gaforret e skuqura i lamë këtu. Por do kapim të tjera, në vendin e ngjarjes.
Dhe do t’i skuqin atje. Dhe lidhi kurorë në prani të aq gaforreve të skuqura për festë. Nuk kishin asgjë nga atdheu përveç njëri-tjetrit dhe gaforreve (skuqja ishte poashtu e jashtme). Pastaj gaforret u hëngrën nga të pranishmit që s’dinin shqip, dhe ata të dy mbetën vetëm me njëri-tjetrin. U mjaftonte? Ishin gaforre shumë të vogla, dhe askush nuk mendonte ende për pritjen e tyre që të përtypeshin, bluheshin, treteshin, sepse të gjithë ishin lëshuar të çmalleshin me tokën e të parëve.
Gjeta një guackë, thirri një zonjë që nga bregu i detit. Një guackë të mrekullueshme, ju lutem ndizni një qiri se nuk shoh. Dua të shoh nëse ka ndonjë perlë. Guackat e Revelados janë të gjitha plot me perla, e qetësoi Doktori. Hajër, o Zot, tha zonja e padukshme nga bregu i detit. Po gjeta ndonjë perlë, do ta shes, që të paguaj varrin e tim shoqi. Do t’i pëlqejë të ndjehet i varrosur si mbret nga një perlë e atdheut të vet. Dhe i thosha aq herë të ngratit: mos më ler, se nuk kam me çfarë të ta bëj varrin! Shit një perlë nga ato, më thosh në shqip. Shit, shit: mua, si profesoreshë anglishteje, nuk më tingëllonte edhe aq mirë kjo fjalë, por ç’të bësh?! Sikur ta dinte, i ngrati, se do ta gjeja një perlë. Gjatë udhëtimeve të kaluara, edhe ai hapte guackat që gjente, por nuk gjente perla. Kushedi sa guacka ka hapur gjatë jetës së vet…
Sigurisht, zonjë.
Dikush ndezi një qiri, përjashta binte dëborë, lehtë, në heshtje, dëgjohej vetëm gërvima e mbytur e dhëmbëve (shumica të vënë), mes të cilëve gaforret e skuqura të ardhura nga larg nuk kishin mundur të kalonin veçse të grira. Më dashuronte marrëzisht, marrëzisht, tregonte zonja ende a papërdhunuar. Ishte një princ i vërtetë. Iku në kurbet, ndonëse më pat dhënë fjalën se do martoheshim dhe do blinim një shtëpi në Revelado. Kjo dashuri e jetës sime do mbushë kapitullin e parë të romanit që thamë, kapitullin me titull: “O kurbet, të hëngshin galat!” Ky kapitull do të shoqërohet me disa punime shumë të arrira të piktores sonë, të dominuara nga kryevepra “Lotim nënujor”. Kapitulli i dytë do të titullohet… Të gjithë, profesorë, doktorë, shkencëtarë, shkrimtarë, punëtorë, pensionistë, fshatarë, të gjithë vinin pas meje, thoshte Doktori. Zoti Doktor, zoti Doktor, puna Juaj patriotike na sjell ndërmend luftëtarët tanë të mëdhenj, heronjtë tanë të lirisë e pavarësisë. I vetëm atje jashtë shtetit, sypatrembur, i pamposhtshëm, Juve po i bëni vendit tonë ca shërbime të shenjta, që do të botohen me gërma të arta në faqet e historisë sonë të lavdishme. Ç’të kujtojmë më parë: veprat e pavdekshme, qindra artikujt, dekoratat, kumtesat dhe kongreset ku na keni përfaqësuar me një dinjitet e kulturë të lartë shkencore?! Dhe të mendosh se atëhere ende nuk e kisha botuar vëllimin me përkujtimore, që e kam në shtyp… Zoti Doktor… Një pejsazh mahnitës. Orgazmatik, do të thoja. Më vinte të ngordhja që asnjëra nga kënaqësitë e mia me të dashurit nuk ishte ngritur gjer në lartësi të tilla ndjesore. Por më shumë se më vinte të ngordhja, isha e lumtur. E lumtur, e mrekulluar.
Të lutem, më ço në hotel, tha Blerta. Është bukur, e veçantë, por do vdes këtu. Të lutem, shpirt.
Edhe gaforret e skuqura kishin ikur nga tryeza. Preheshin në stomakët e djegur nga malli të të pranishmëve në festë, të tretura dhe pa kujtesë, teksa të shtënat e shisheve të shampanjës na përcollën drejt daljes.
Nën dëborë, duke marrë frymë si me habi, pata përshtypjen se po shkoja të bëja dashuri me një fantazmë të bukur, e cila vështronte e shtangur reklamat e dyqaneve, përgjërimin pervers të manekinëve, duke më thënë dridhshëm se ne patëm jetuar pothuajse gjysmë shekulli në Revelado, porse këta pleq të këndshëm arrinin çdo muaj në tokën tonë të largët dhe gjenin gjëra, të cilat ne, të rrëmbyer nga trullosja e dashurisë apo e jodashurisë, as që i patëm vënë re ndonjëherë; nuk dinim madje as se sa të shijshëm paskëshin qenë gaforret bashkatdhetare.
Vetëm se qysh atëhere kishin kaluar po aq kohë sa do t’u ishte dashur gaforreve të ngrëna që të arrinin më këmbë deri tek ne, duke u skuqur në çdo hap nën vapën e pamëshirshme të një ëndrre plakë, që nuk ish përmbushur kurrë, askund…


Bukuresht, 8 Mars 1996