"Dorëzimi" / Nga "Pragu, ose Vdekja shkruan me dy duar", shkujtime


KREU I ANDRËS

26. Andra ishte e fundit që e pa në atë jetë, para derës prej druri të Kinemasë. Dukej i qetë, sikur sapo të kish bërë dashuri. Po vdesin ata që më numuronin mes të vdekurve, i pat thënë kur po ndaheshin, një ditë, ose një jetë më parë. Po rrëgjohen ata që u rropatën një jetë të tërë për të mos më llogaritur as mes të vdekurve. Ndonjëherë ia dolën mbanë të më trajtonin si të vdekur, apo si të mosqënë, gjer edhe njerëz të afërt, ish-të dashura, miq, jomiq e armiq. Nuk habitesh po të të them se ndihem si i zbrazur. Se, falë asaj beteje të nëndheshme, ata kishin me çfarë ta shtynin, kurse unë rrija më mirë i ngujuar në zemrën time. Ndofta kam frikë se mos më pushton paniku e marr arratinë nga zemra ime. Se zemra më mbajti për kaq vite si nëna foshnjën në bark. Ishim tre: Zoti, zemra dhe unë. Jo rrallë, - dhe ty mund të ta them pa u ndrojtur, - Zoti m’u bë zemër e më mbajti siç më mbante zemra në bark të vet.
Po hynte, a po dilte? Në anën tjetër të rrugës, para Berberanës, ishte një kamion i vjetër, si qëmoti. Dera e kabinës qe hapur, por shofer nuk dukej gjëkundi.

Por as ata që mund të betohem se jam gjallë s’janë më të shumtë, vijonte ai. Shumica e tyre janë tek të shumtët.
Një grup burrash dolën nga rrugica përballë Turizmit të Vjetër dhe po çapiteshin drejt kamionit. Ai u kthye, kapërceu bulevardin, dhe, pa u folur, ngriti perden e trashë të rimorkios. Burrat ishin të heshtur, mbanin ca thasë e torba prej lecke në shpinë. Uroj të mos jenë kocka, u ngjeth Andra. Ikua merrte një thes a torbë nga njëri prej burrave, këqyrte brenda, numuronte, pohonte me kokë, e vendoste thesin në kamion. Janë veglat e gjyshërve të mi, iu drejtua ai me mend. Ua vodhi kush mundi, gjer edhe skllevër që as veten s’mund ta vrisnin me ato vegla. Por i kërryen ashtu, që të jenë. Ngjan pak me dorëzimin e armëve, ë, i qeshi. Armët le të rrinë atje ku janë, këtu dorëzohen veglat. Se shkatërrimet e këtushme bënë që vrasja të duket lodër çiliminjsh. Fushata e dorëzimit të veglave. Do t’i vendos unë atje ku duhet derisa pasardhësit të mësojnë ta shquajnë veglën nga arma. Çdo lloj vegle nga çdo lloj arme.
- Po ndonjë laps, a stilograf, ka sjellë njeri për të dorëzuar?!
Andra buzëqeshte. Është si me një libër, i tha ai. Duhet shkruar sikur fundi i këtij libri të jetë njëheresh edhe fundi i jetës sate. Dhe anasjelltas. E mbarimi të të kapë me fjalinë e parë, ose me të fundit. Që ashtu ta kesh krejt amëshimin, siç beson im gjysh, Magjistari.
Ajo dukej sikur nuk e dëgjoi qartë.
Ai i foli që larg me shenja, si nga një botë tjetër, ose thjesht si pas një qelqi të rruzullt që shpesh na duket botë. Është kamioni im, i tha, mos u frikëso. I mora gjërat e shtrenjta që mbaja në libra dhe i përktheva. Me to kam mbushur kamionin. Kam edhe librat që nuk dogja kur çaja me gjyshin tjetër ngujimin e dëborës. Tani kam edhe fare pak punë në Kinema dhe ika. Takohemi herën tjetër, domethënë një ditë pasi të ndahemi. Në rregull?
- Ti e di, zemër, - iu gjegj ajo po me shenja.
Prit, i bëri shenjë ai. Nga gishti tregues i rridhte gjak. Apo bojë?! Lere gjakun, se gjak nga i imi është, e qetësoi ai. Edhe bojën lere, se bojë nga e imja është. Harrova të të thosha të mos bëhesh merak, se, veç librave dhe sendeve të çmuara, kam edhe ca flori, ca pako me letër farmacie, madje edhe një pako me llokume dinamiti. Po patjetër: llokume me arra, konjak, fërnet, reçel fiku, salep, bukë misri, pengjir, bukë me qiqra.
- Dhe gërma, fjalë, pasthirrma, - qeshi ajo. Po ku do shkosh?
- Urdhëro?!
- Ku do shkooosh?
- Aha, në librin nga erdha, - qeshi ai.
Këmbyen nga një puthje fluturuese.
Para se të mbyllte derën e Kinemasë, ai u kthye dhe e pyeti, me shenja:
- Nuk do vish?
- Në film?
- Po, se në libër je tashmë.
- Çfarë filmi është?
- Vdekja shkruan me dy duar.
- Urdhëro?! Kush shkruan me dy duar?
- Kush çfarë?!
- A, e kam parë, - tha ajo me shenja. Domethënë: po e shoh tani.
- Mirë, - tha ai. Unë po shkoj të shoh pjesën tjetër.
Nuk e pa më njeri derisa e ndali kamionin e moçëm para doganës. Nga jashtë brenda, në rresht, duke shpërndarë tymra, sharje, gogësima e kutërbime, hynin dhjetra kamionë, që u quajtkëshin maune. Vinin nga jashtë, hynin brenda, humbnin sysh mes shtëllungave të një tymi që dukej dyshueshëm gazmor.
- Po ju çfarë sillni? - i pyeste ai shoferët, me shpresën se, më në fund, falë një ujdie fatlume, gjithë ç’qe grabitur nga ky vend po kthehej mbrapsht për të zënë vendin e vet.
- A, nga ato mos prit, - i qeshi një shofer çunak. Ato ndreqi zotrote nëpër libra. Ne sjellim banane, sallamra, lëngje freskues, kafe, vegla pune, miellra, ç’të numuroj më parë... E vumë poshtë varfërinë, byrazer! Ia vumë shkelmin në fyt. Tash e tutje do ketë dynjaja për të ngrënë e pirë sa të dhitet!
- Vetëm bojë mos sillni më shumë nga ç’duhet... Po letër sillni?
- Ç’letër? Karton?
- Letër për të mbështjellë ilaçe. Letër farmacie.
- S’ma ha mendja. Ama sjellim ilaçe sa s’ka akoma sëmundje ky milet...
- Por, po qe nevoja, ju mund të sillni edhe sëmundje.
- Tregti, usta, - qeshi shoferi. Pare, jo pallavra.
- Paçi e dhënçi, - tha ai.
- Të lumtë goja!
- Po boja?!
Po hynte, a po dilte? Disa ushtarë ia shtynë kamionin derisa e nxorën në Asnjanës, ndërsa kufitarët fqinjë nuk e pranuan. Ai i foli Andrës që larg, me shenja, si nga një botë tjetër, ose thjesht si pas një qelqi të rruzullt që shpesh na duket botë. Është kamioni im, i tha, mos u tremb. I mora gjërat e shtrenjta që mbaja në qytet dhe i “përktheva”. Me to kam mbushur kamionin. Kam edhe dorëshkrimin e ngjarjeve të këtij kthimi. Ose: të disa kthimeve. Kamioni është në siguri të plotë, s’e prek dot askush, në ca faqe të lira. As titull s’u kam vënë. Jo, jo, s’ka kush të ma vjedhë, se e kam në kokë. Nuk hedh gjëra të tilla në letër unë. Ika, takohemi herën tjetër, domethënë një ditë pasi të ndahemi.
- Ti e di, zemër, - i tha ajo me shenja, nga zemra ku rrinte strukur si foshnjë dhe që gjithnjë e më shpesh i dukej si zemra e tij”.