Në këtë fis emrat sikur janë prerë nga
ndonjë shpallje e Kombeve të Bashkuara, ose nga ndonjë fletërrufé, pat qeshur
njëri prej shumë stërnipërve. Merrej me poezi dhe prandaj shkoi për lesh, qe ngërdheshur njëri nga kushërinjtë e tij
të panumurt, duke ngulmuar se kjo hale
botë nuk është as poezi e as për poezinë. Mund të bëje gallatë më kë e
çfarë të doje, por me emrat dhe me numurat kurrë, përjashto rastin kur të qe
neveritur jeta. Në një kthinë kujtese që mezi shquhej, matanë breznive me
Lindita, Mirdita, Hana, Bashkim, Parti, Shpëtim, Partizan, Dritë, Trim, Luftim,
Çlirim, Gëzim, Pajtim, Urim, Fitore, Blerim, Kangë, Shkëlqim, Kujtim, Burim,
Mbarime, Krenar, Arsim, Lavdie, Pëllumb, Lule etj, mbështetur nga një brezni me
Kreshnik, Marenglen (shartim i Marksit dhe Engelsit dhe Leninit), Ben, Tan,
Gon, Mon, Zan, Tos, Mol, Çim, Gim, Elvis, Xhilda, Merlin, Suzi, Moza etj, emri
i stërgjyshes Jetnore dukej i huaj, a thua se ata të gjithë nuk rridhnin nga
barku i saj. E patën ripagëzuar Jetnore,
që t’i zgjasnin jetën, sipas një bestytnie të moçme, sepse emri i parë gati ia
kish gëlltitur foshnjërinë qysh ditën e parë. Më vonë, sidomos pasi mbeti
vejushë, nuk munguan ata që thanë se mund t’ia kishin vënë më mirë Vdeknore,
ose Lotore.
Pak vetë braktisën qytetin për një botë më të dhimsbur pa u vajtuar prej vargjeve të Ma Jetnores. Nuk qe shquar as për hijeshi të veçantë, as për ndonjë zë që ngjeth njerëzinë, as për shtat turbullues, as për ndonjë mençuri të pazakontë, por dinte t’i vajtonte të ndjerët me kujdes, me ndershmëri, pa parti, si i thonë llafit. Nuk kish pranuar si shpërblim as një thërrime floriri a dhuratë a veshje, me përjashtim të një kothereje nga buka e përshpirtjeve të secilit. Por ishte thatime dhe pa uri, dhe kotheret zakonisht mblidheshin në magje, ngurtësoheshin, si ca vezme fishekësh nga pushkët e vjetra.
Pas 1997-ës, Ma Jetnoren nuk e thirrën
më nëpër morte, se vajtimet ndryshuan me rrënjë. Ma Jetnores i mbetej të qante
të gjallët në emër të të vdekurve.
E mori vesh se në kujtesën e saj po
shtohej edhe një Stër, kur njëra nga
stërmbesat e OKB-së ia shtyu kokën e
vogël me një bark pabesueshëm majuc, se nuk po fundosej dot në kolltukun para
televizorit, duke shfryrë “Hë, moj ti,
akoma gjallë qënke”. Atëbotë, pjella që llokoçitej brenda barkut majuc nisi
të hidhte shkelma, dhe Ma Jetnorja shpëtoi nga shpotitë e stërmbesës dhe të
shoqkave të saj, se ato nisën të kujisnin, të ulërinin, të gjuanin me jastëkë e
shishë të zbrazëta plastiku, nga gëzimi. Ma Jetnores i qe dukur sikur edhe
stër-stëri që po vinte në fis e kishte inat dhe mezi kish pritur t’ia thyente
kafkën thatime nga brenda barkut të s’ëmës. E ndjente se të gjithë, pa ia
shprehur, ose duke i ngulur tërthorazi ndonjë thumb helmi në qyfyre apo zënka e
sipër, nuk e honepsnin. Nuk e gëlltisnin dot më, - se këtej gati çdo ndjesi
lidhej me ushqimin, - ndonëse Ma Jetnorja ishte aq vetmitare prej vitesh, sa të
nevojitej ndonjë qen i uritur kufiri, për të mos thënë ndonjë kanibal i uritur,
që të mund ta gjeje në shtëpi. Apo ata trembeshin se mos i përcillte në atë
botë dhe i vajtonte si në të ri?!
Ma Jetnores i vinte keq që nuk i qe
veguar asnjë mënyrë të vdekuri ashtu,
duke u mpakur e duke u tretur, si ca aktorë filmash që zhyteshin në mjegull e
faniteshin tjetërkund. Sa për të vrarë veten, Ma Jetnorja nuk e çonte kurrë
nëpër mend. Ngordhte e veten nuk e vriste. Nuk e vriste edhe pse tani qe aq
plakë, sa nuk e ftonte më njeri në përshpirtje, aq plakë sa as në gjunjë, për
t’u falur, nuk binte dot më. Prandaj falej vetëm shtrirë, në krevatin si prej
foshnje, ose përmbysur mbi dysheme, dhe ndonjëri nga zëdhënësit e breznive me
emra parimesh, bëmash e datash, vinte dhe e kthente, me shpresën se ka dhënë
shpirt.
Kur stër-djem e stër-vajza nisën të
ikin në kurbet, ngaqë nuk “e gjenin veten
më këtu” (a thua se s’janë pjellë kurrë, mor Zot, rënkonte ajo me vete),
mënia e atyre që mbetën mori tjetër kah. E padisnin Ma Jetnoren jo vetëm për
rënjëshkuljen e të afërmve, por edhe për vdekjen që qe vërsulur kaherë t’u shfarosnte
farën. Dhe ia numuronin në ballë, pa lajlelule. Një: yt atë s’e gëzoi rininë,
se i mori koka erë dhe shkoi të zbulonte flori në kurbet. As u kthye, as ndonjë
kacidhe nuk të la. U martove me pajë nga të mëshirshmit e lagjes. Në vend që
t’ua dije për nder, i përcolle matanë dhe i vajtove. Dy: yt shoq nuk ia kaloi
në vite as tyt eti. Edhe ai, pasi vuri ca lekë mënjanë si murator, nisi të
kacavirrej maleve e skërkave të gjente flori, ose gurë të çmuar. As trutë nuk i
qëndruan gjatë në kafkë, as ndonjë kacidhe nuk të la, goxha grua me shtatë
fëmijë, por la edhe nam udhëve të qytetit, se nisi të fliste me hijet e
ushtarëve të huaj që lanë kockat këtej. Tre e në vazhdim: djemtë e tu u bënë
minatorë, se ky muhabet i gërmimeve u kish hyrë në gjak tashmë. Në gjak bashkë
me gjirin e nënës, që të jemi të paanshëm, si puna jote në vajtoma. E qartë? U
shkri babi, u shkri xhaxhi, u shkri daja, u shkri lulja e burrnisë nën tokë,
moj e pashpirt! Njëri prej djemve paskësh sosur në litar, sepse, tek rrëmonte
për të gjetur një thesar, kish hapur gabimisht një tunel dhe qe gdhirë në
ish-Jugosllavi. Dhe e kishin dënuar me varje, sepse paskësh qenë aq mjeshtër në
hapje tunelesh, sa mund t’i bënte burgjet shoshë edhe thjesht pa lëvizur
prangash. Kurse ti: gojën kyçur, vajto dynjanë, mëshoi vendit…
Ma Jetnorja i duronte të gjitha me atë
tundje të stërnjohur koke, prej plakash që kanë vajtuar aq gjatë me vargje të
thyera, të bardha e të rimuara, saqë tani ripërtypin vargjet pa zë dhe ndoshta
atë ripërtypje kanë të vetmen mënyrë për të marrë e nxjerrë frymë. Nuk qahej,
nuk munxoste, nuk mallkonte, por as nuk bekonte shpesh. Ngushëllohej me
mendimin se Stër-ët e Stër-et nuk ia kishin me të keq; ia kishin vetëm nga e
keqja. Se po të kishin qenë të mbrapshtë, do t’ia kishin kujtuar bukën e gojës
– i vetmi rast kur Ma Jetnorja do të qe hidhëruar sa për t’u hedhur nga ndonjë
shkëmb, si virgjëreshat në kotë të turkut, a për t’u varrosur së gjalli me
duart e veta. Për fat, nuk ia patën zënë kurrë ngoje bukën e gojës, madje as
kur ia kishin zbrazur magjen me kothere përshpirtjesh, që ta zëvendësonin me
një televizor sa muri i kuzhinës.
Por harresa e tyre nuk zgjati gjer në
vdekje. Njëri nga Stër-ët që ish kamur në kurbet (pa gërmuar për thesare e pa
hapur tunele), u fanit nga një zgrip i vështrimit, u shëndosh, lëshoi mjekër,
hodhi drejt kthinës së Ma Jetnores ca hapa prej bualli, teksa mbi gishtat e
mufatur i çelnin unaza floriri e gurë të çmuar, dhe hungëroi:
- Nga Ma-ja e kemi jetën! Do ta çoj për
një shëtitje anembanë, që të mos ketë gojë dynjaja e të na bëjë bukëshkalë.
Shhhht! Mbylleni grykën, se iu rrjep të gjallë, për atë Zot! Po ta kishit
dashur siç e meriton, nuk do të kishte sosur në këtë farë feje.
Ma Jetnorja pandehu se po e shkulnin
nga kthina, që të vendosnin ndonjë televizor tjetër, ndofta qe shpikur
televizori që hapej e mbyllej si musëndër, a si pasqyrë, por nuk kishte zë të
kundërshtonte. Aty kuptoi edhe se, dashur pa dashur, e paskëshin mbajtur me
bukë, ndonëse mund të betohej për shpirt të gjithë të ndjerëve që pat vajtuar
se nuk mbante mend kur e me çfarë qe ushqyar për herë të fundit. Stër-i e
mbante në krahë si të ishte ndonjë zog i moshuar (te paktën mishngrënës, talleshin ca Stër-Stër-ë çamarrokë, se vendi i Pëllumbit të Paqes është i zënë)
dhe nuk e sqaroi pse po e nxirrnin jashtë shtetit. Ma Jetnorja nuk kish dashur
kurrë të dilte jashtë shtetit, madje as jashtë shtëpisë. Se atje jashtë, ajo
Jashtë e panginjur i pat gëlltitur atin e dashur, burrin, djemtë, vëllezërit
dhe jo pak nga vajzat, mbesat etj, pa llogaritur Stërët e Stëret. Dinte se një
bashkëmoshatare e saj, me banim në lagjen fqinje, pat ndezur zilira të
papërfytyrueshme duke bërë udhëtime disamujore anembanë rruzullit e duke u
rrëfyer të gjithëve fotografi e filma me veprimtarinë dhe “o, sa qejf, o Zot”-in e saj në Paris, Romë, Bruksel, Gjenevë,
Havaji etj, etj. Apo e dëbonin tani për të vërtetuar dyshimin e moçëm: “për sa kohë kjo rri këtu, nuk ngremë kokë, u
çamë së dështuari fëmijë, së ndari, së ikuri në kurbet…”?! Se e përcollën
me një gazmend të paparë, njëlloj sikur po prisnin Papën e Romës, jo sikur po e
linin shtëpinë pa kthinën e vogël të Ma Jetnores.
- Në barkun e atij zogut prej hekuri do
futemi, Ma, - i tha Stëri. Nuk po duroja dot më. Më dilte gjumi natën e thoja:
si ka mundësi pas një jete me halle, të vdesë robi pa parë botë me sy?!
Ma Jetnorja nuk fliste. Rrinte e ngrirë
në kafenenë e aeroportit, me duart kockëdala mbi prehër, veshur në të zeza, me
shami të zezë, e ligur dhe aq e lehtë, sa mund të betoheshe që prej saj, edhe
po ta shtrydhje në tirë, nuk nxirrje dot pikë gjaku, jo më pikë loti.
- Do ta ndezësh një herë, Ma?
Ma Jetnorja ndezi për herë të parë një
cigare. E thithi tymin në gjoks dhe nuk u kollit. As mendtë nuk iu morën.
- Je kockë e fortë, - qeshi Stëri duke
i rrahur supet. E dija unë që do ma zbardhje faqen.
Ishte rrëmujë e madhe në sallën e
pritjes; Ma Jetnorja kujtoi se do kish rënë gjëma në ndonjë fshat dhe banorët
po shpërnguleshin. Rrinin ulur qosheve të sallës, pinin duhan, mbllaçiteshin, u
jepnin gji ca foshnjave buçkane, veshur secili me ngjyra të ndryshme nga gjithë
të tjerët dhe nga secili më vete, gromësinin, kolliteshin, flaknin gëlbaza, ose
frynin hundët duke zënë njërën vrimë me gisht, pastronin zinë e thonjve me
thiçka, qëronin me thiçka arra e bajame, shpërthenin në ca të qeshura që u
ngjanin të vjellave.
Stëri përsëriti mes disa pështymash të
patundurën “Nuk bëhemi njerëz ne, racë e
fëlliqur, i dhjefsha racën, pthu!”. Radha për të kaluar kufirin e ajrit
zgjati mbi tri orë. Udhëtarët hiqnin rripat, këpucët, xhaketat, zbraznin
xhepat, i vendosnin të gjitha në ca kanistra, pastaj kalonin para një si qivuri
prej metali të ngritur më këmbë. Teksa një polic, ose police i kontrollonte
gjer aty ku s’thuhet, skeleti i secilit prej tyre shfaqej në një ekran të madh.
E prapë në sallë dukej sikur kishte më shumë robër, se sa kocka. Edhe skeleti i
Ma Jetnores u fanit në ekran.
- Bravo, Ma, - qeshi Stëri. Nuk paske
asnjë njollë në mushkëri.
- Zoti, - belbëzoi Ma Jetnorja.
Gishtat e polices nuk e bezdisën. U
gjend në barkun e zogut vigan prej hekuri pa e kuptuar, se i vinte rëndë që aq
të panjohur ia patën parë skeletin e ndoshta qenë trishtuar që nuk kishte asnjë
njollë, asnjë pikë të dyshimtë, asnjë rrënjë të zezë nga ato që quheshin
kancer.
Nuk u bënë copë majë shkëmbinjve të huaj,
nuk përfunduan në stomakët e peshqve të mëdhenj, nuk ua lëkundi avionin asnjë
zog i çartur që hyn të vrasë veten në helika. Vetëm një vogëlush leshkuq erdhi
e volli në pëqirin e Ma Jetnores, iku, pastaj u kthye mami i çunit dhe e luti
Ma Jetnoren që të pranonte edhe një vjellje tjetër, hë, se veç kos ka hangër, e
po kish frikë se po i vdes çuni nga stomaku, e nuk donte të villte veçse në
prehërin e zonjës. Stëri u tërbua nga inati, por pastaj pranoi, se prindërit e
çunit paguan dëmshpërblim dhe, nga ana tjetër, vjellja e madhe, ajo me copa
sallami, kaçkavalli, fara ulinjsh etj, kish kaluar.
Jashtë shtetit i priste bashkëshortja e
Stërit, leshverdhë, shtatlartë, e kolme, plot nur e buzëqeshje. I jepte edhe
makinës. Vila e Stërit ishte sa gjysma e mëhallës ku pat jetuar Ma Jetnorja.
E ulën Ma Jetnoren në një kolltuk prej
xunkthi, buzë një pellgu me ujë të qelibartë, si anës një diamanti të stërmadh,
dhe e pyetën çfarë i donte zemra. Stëri në shqip, Leshverdha në tjetërgjuhë.
Ndërkaq i bënin fotografi pa fund, nga çdo cep i bahçes, nga ballkoni, nga një
dritare hapur majë çatisë. Tek e mbante përqafuar dhe zbardhte dhëmbët para
aparatit të së shoqes, Stëri e pyeti Ma Jtenoren me krenari:
- Piçkë e mirë, ë, Ma?
Si s’u hap dheu i huaj të futej. Ose
uji i huaj.
Leshverdha e mirë solli një hartë dhe
tregoi me ca thonj të hijshëm, ngjyrë shege, ca si pika e katrorka. Stëri
pohonte, e puthte dhe e ndukte në vithe. Gajaseshin e dihatnin të dy, bënin
fotografi, përqafonin Ma Jetnoren. Ishte mesditë dhe kishin prerë biletat për
në Mauzole. Është një tempull ku
prehen eshtrat e burrave të shquar të shtetit, Ma, e ftilloi Stëri. Mauzoleu ku
do shkojmë mban jo vetëm kockat e njërit prej burrave më të shquar që ka pjellë
Evropa, por edhe një diamant të rrallë, që i ndërron ngjyrat disa herë. Po
arritëm në kohë, do kapim ngjyrat më të bukura. E merr dot me mend?! Asnjë
komshi s’ka arritur të vizitojë Mauzoleun, s’u bëmë të gjithë si këmbët e dhisë
tani.
Mauzoleu dukej pa fund. Kollona mermeri
ngjyrë rozë e të gjelbër renditeshin gjer atje ku shteret vështrimi e ku
shpirti bëhet shurdhmemec. Nuk kishte shumë njerëz. Ma Jetnorja u ndje më mirë,
pati përshtypjen se aty mund të gjente një kthinë për vete, jo si në vilën e
Stërit. Gjashtë ushtarë parakalonin nga e majta në të djathtë, me armë në sup,
me kokat si prej guri, me sy e hundë të vrenjtura, si shqiponjat,
përsosmërisht, krejt sikur ishte i njëjti ushtar në gjashtë vende njëheresh, në
të njëjtin çast.
- Ke qejf të shikosh kockat, apo më
parë diamantin?
- Më parë dua të çlodhem pak...
- Po ku u lodhe kaq, aman, - u habit
Stëri. Nejse. Po të çojmë të clodhesh te njëri nga kolltukët para diamantit,
pastaj vijmë e të marrim, që të shikosh kockat.
Ma Jetnorja pohoi.
Stëri e çoi më krahë deri tek ai
kolltuku përballë diamantit. Mbyllur në një kuti prej qelqi, vendosur mbi një
bllok mermeri si ata që përdoren për të mbajtur buste, apo shtatore, rrethuar
nga katër kanale ku rridhte ujë i bardhë, rrethuar nga katër gardhe prej
flakësh të ulëta që të nxirrnin mallin e vatrës së fëminisë, rrethuar nga katër
kutiza me sy prej qelqi dhe nga katër gardhe prej metali, diamanti ishte ngjyrë
gjaku.
- Dukem si gjysmak e i pagdhendur unë,
- qeshi Stëri, - ama ca gjëra i di. E di ti, Ma, se diamanti nuk ka ngjyrë?!
Varet nga prerja. Merr vesh? E kam dëgjuar nga goja e një argjendari me famë.
Si ta presësh, ashtu i merr ngjyrat. Po e preve shtrembër, keq, si kërpaçët,
bëhet qymyr. Ose majë lapsi, laps për vetulla, qerpikë... ha-ha-ha.
Gjashtë ushtarë si prej guri çapiteshin
përkryer rreth diamantit, pa u lëvizur qepalla, cepi i buzës, lidhësja e
kambales, pa gabuar as milimetrin, a thua se i pat kurdisur njeri. As sahati
nuk mund të ishte aq i saktë.
Ma Jetnores i qenë mjegulluar sytë dhe
nuk shquante dot nëse diamanti ishte sa një vezë struci, apo sa një gur oborri
nga ata që mbajnë sipër vazo lulesh. Tinguj e fjalë nga murgu i shoqi nisën t’i
bulonin në gjoksin e thatë, dhe ai ia pat thënë popullorçe, pa shumë poezi,
mirpo në ato çaste i shndërroheshin sikur t’i vinte njeri në nota. Seç më thotë
për gurët, mendonte pa zë. Ka plot gurë shumë më të çmuar se diamanti e floriri
e argjendi, vetëm se ata nuk vlejnë as sa një gur i zakonshëm për njerëzit e
sotëm. E ka pastaj ca gurë që janë aq të vlefshëm sa s’mund të jenë pronë e
askujt. Ja, ky këtu, ta zemë. I kujt mund të jetë?! Dhe po qe i ndokujt, përse
mund të vlejë?! Një ngashërimë gruaje i tërhoqi vëmendjen dhe e treti hijen e
të shoqit tek të shumtët. Ishte një grua jo fort e moshuar, me pallari, me
trëndafil majë pallarisë, e shëndoshë, që shpërtheu në vaj. Qante e shkundej
nga lemza. Kush po e kujtoka, pyeti Ma Jetnorja. E qara iu ngjit, ose u
pasqyrua në sytë e një plaku veshur me kostum të zi. Endeshin rreth diamantit,
tundnin kokat, pyesnin ndonjë gjë si me vete, pastaj aviteshin te kolltuku i Ma
Jetnores dhe shpërthenin në të qara. Fillimisht mundoheshin te mblidhnin veten,
nxirrnin shamiçkat, ndonjë letër të butë, ose thjesht shallin, shaminë e kokës,
atë të kostumit, dhe fshinin lotët, mirpo pastaj lotët u rridhnin si për hesap
të vet, nuk u dilnin më as ngashërima, as kujëza, as klithma, as prej lemze,
vetëm rrinin rreth kolltukut dhe vajtonin pa zë, si të shajnitur, a thua se po
u rrjedhin lotët e tjetërkujt. Ndoshta e pandehnin Ma Jetnoren si ndonjë nga
ato zonjat e kahershme që i pat nëpërkëmbur komunizmi. Ose si grua që pat
qëruar aq qepë gjatë jetës, sa tani u fuste të qarën edhe gurëve, jo më aq
qënieve të ndjeshme nga anekënd rruzullit. Se lotonin vetëm në prani të saj. Me
t’u larguar rreth tri metra nga kolltuku, lotët u thaheshin.
Se nga doli një oficer i gjatë, me
mustqet spicë, si në kohë të luftrave, dhe e luti Ma Jetnoren në gjuhë të huaj.
Ma Jetnorja pohoi dhe oficeri e shtyu kolltukun e saj një hap më larg
diamantit. Se u qenë ngjitur lotët edhe ushtarëve. Nuk gabonin as milimetrin,
por lotonin. Shirita të hollë si hije makaronash u zgjateshin mbi uniforma,
ndaleshin rrëzë xhapave, anës lulkave e dekoratave e kopsave e qepjeve si
zarfe, bëheshin nyje, rridhnin më poshtë. Një grua e veshur me të kaltra rendte
pas secilit ushtar, me gjestin e dikujt që synon të vrasë mushkonja, ose miza,
dhe u fshinte lotët. Dikush e pat njoftuar Stërin dhe të shoqen dhe ata erdhën
me ngut, për të parë ç’po bëhej.
Stëri mbeti si guak. As para mortjes
nuk do të qe shtangur ashtu. Ma, Ma, si është puna, tha. Ma-ja nuk foli, nuk e
shihte për shkak të lotëve që i rridhnin dhe i mblidheshin në shuplaka, mbi
prehër, a thua se po mblidhte lotë për të shuar etjen, në mos po mërinë e
dikujt.
Stëri tha se gazetat dhe televizionet
ishin në udhë e sipër. Ca morracakë nuk duan ta pranojnë se këtu po ndodh një
mrekulli, Ma.
Kolltuku i Ma Jetnores sosi në oborr,
mes kollonave prej mermeri të gjelbër e rozë, teksa diamanti qe bërë mavi dhe
pritej të bëhej i zi si nata. Grupe njerëzish rrinin në radhë para kolltukut
dhe Stëri u çmerit, se ata nuk e pirdhin më për kockat e vizionarit e madje as
për diamantin e rrallë. Ata mbanin radhë që të lotonin. I kishin harruar të
gjitha, cilët ishin, nga vinin, pse ndodheshin aty, rrinin në radhë, duke
fërgëlluar, si ca fëmijë urish shekullore në radhën e supës, fytyrat u
shkëlqenin, mezi prisnin të hynin në atë rreth të padukshëm ku loti sikur dilte
edhe nga zemra e ngurtësuar, jo më nga vetë guri (pavarësisht nga vlera e këtij
të fundit), grindeshin pa zë kur tjetri vinte të rrinte në rreth, se kish
radhën. Një burrë i veshur me të kaltra, shoqëruar nga dy policë, mbylli
dhomëzën ku shiteshin biletat e Mauzoleut dhe nisi të priste bileta tek porta
kryesore. Këta po majmen në kurrizin tonë, shfreu Stëri. Dale, pa do ta shohin.
Dhe shkoi të kullonte ujrat. Leshverdha ndenji me Ma Jetnoren. Kaloi dita e
kaloi mesnata, lotët e Ma Jetnores nuk reshtën. As ndonjë lehtësim i veçantë
nuk i erdhi, madje vuri buzën në gaz, sepse një grup të huajsh, veshur me të
bardha, sollën pranë kolltukut një qivur, me të vdekur brenda, dhe po prisnin.
- Thuaju se unë vajtoj vetëm në shqip,
- i tha Ma Jetnorja leshverdhës, se Stëri po sqarohej me biletashitësit.
Leshverdha pohoi, por nuk e mori vesh.
Pas mesnate, klithmat e saj dhe grahmat e Stërit, pushtonin vilën gjer në vrima
që s’thuhen. Ma Jetnorja nuk pat bërë dashuri aq sa do të kish dashur dhe
habitej se si mund të klithë ashtu një grua e cila nuk do që ta dëgjojnë. Si
mund t’i jepesh dikujt kur mund të të dëgjojë gjithkush?! Ajo vetë qe mësuar të
klithte me vete për shkak të foshnjave, se shtëpitë ku pat jetuar ishin plot me
foshnja dhe, kur bëje dashuri, ndjeheshe sikur po bën ndonjë vrasje. Apo ata
pillnin aq shumë vetëm për të ta mbyllur grykën e që ti të bëje dashuri me
vigjilencë të lartë, si kufitarët?! Kurse këta vërtet s’kishin foshnja, ama
mund të ulërinin sipas qejfit. Si qe më mirë, vallë?! Mesnatat ridhnin ngadalë,
por ditët disafish më shpejt. Klithmat mbushnin vilën sa s’linin vend as për
një vrimë merimange, jo më për një kthinë sa ajo e Ma Jetnores, dikur i
ndërpreu zilja e një telefoni. Apo kjo pat ngjarë para një muaji?! Se Stëri nuk
ulëriu më “Ta mbaj edhe ca, a?! Ta mbakam
unë, se nuk ju pritet më uji e drita, e?!”, por “Jo, jo, do ta mbaj edhe ca, se ndjehet si në shpi të vet... Jo si në
shpi të vet, por një mijë herë më mirë... Mbaje vath në vesh, mor gërdallë!
Këtu nuk jeni ju, që t’ia hani shpretkën me grindje! Ec, shporru tani!”
Pastaj klithmat e Stërit dhe rënkimet drithëruese të leshverdhës i dëbuan të
gjitha kthinat e mundshme nga vila, trokiti porta, bashkia e qytetit kish
sjellë jo një, por dy të vdekur, një ish-pasanik dhe një ish-lypës, që të
shihej nëse vajtimi pa zë, domethënë rrjedhja e lotëve varej sadopak nga jeta
që pat pasur i ndjeri përkatës, pastaj erdhi një letër e gjatë nga një kryetar
tjetër bashkie, ftesa për pushime tremujore në qytetin që udhëhiqte, se njerëz
jemi, pavarësisht nga gjuha e kombi e mosha e emri etj, etj, njerëz jemi dhe
një jetë kemi në këtë jetë, dhe secili prej nesh ka të drejtën e patundshme për
të derdhur lotë, veçanërisht në këtë epokë të globalizimit, të kërcënimit
terrorist dhe zmadhimit të vrimës së ozonit, ushtarët tanë mezi presin të
qajnë, nuset tona mezi presin të qajnë, heronjtë tanë mezi presin të qajnë, pse
të fshihemi pas gishtit tani, jemi njerëz, do ta mbaj edhe ca, se ju ia merrni
shpirtin, boll u robtua atje mes shkrepave e gurëve që jeni ju e të tjerët, do
të rrijë edhe ca, nuk do të kthehet më, nuk ka kë vajton, duhet t’i kishit
thirrur mendjes për sa kohë e kishit aty, jo tani, aha, hajt qërrohu tani,
pirdhu, të vdekurit tanë mezi presin të derdhin qoftë edhe një pikë loti, se
askund nuk shkruhet e nuk dëshmohet se derdhim në këtë jetë aq lotë sa duam, aq
lotë sa duan të tjerët, aq lotë sa duhet, o ati im i shtrenjtë, njerëz jemi, që
kurrë s’të qava si duhet, jemi njerëz, o burri im i dashur që u trete nëntokë,
gjallë jemi, o bijtë e mi dhe vëllezërit e mi, që u tretët tuneleve, një prerje
e thjeshtë është, dhe diamanti zgjedh ngjyrën e bëhet o i bardhë, o i tejdukshëm,
o i gjelbër, o i kaltër, o i verdhë, o i kaftë, o gur stralli, o i zi, o pa
ngjyrë, s’po ve emra, o lot, njerëz jemi, o majë lapsi, o qymyr, por më shpesh
vetëm qymyr.
(2012)
Nga libri “Tregime të padukshme” (Buzuku,
Prishtinë / Librarium Haemus, Bukuresht
2013)