“Shtojca” [Filmi i një kthimi / Kthimi i një filmi]

- është pjesë e një trilogjie kinematografike të Ardian-Christian Kyçykut, që përqëndrohet në hapësirën mërgim-kthim të jetës shqiptare e ballkanike, si dhe në marrëdhëniet përherë të mjegullta mes Lindjes dhe Perëndimit. Mërgimtari shqiptar Indrit, i cili, ‘në rini, para se të largohej nga atdheu, pat ëndërruar të bëhej arkitekt. Por nuk ia ka dalë mbanë të jetë veçse një shtetas i fshatit global, ose fshatar i shtetit global’ dhe punon si zv.skenograf në një teatër të vjetër perëndimor. Papritur vendos të kthehet në vendlindje pas njëzet ‘e ca’ vjetësh, jo vetëm për të çuar atje disa shënime, të cilat i sheh me rëndësi vendimtare për Dosjen e vet të fshehtë, por edhe për t’u bindur se vërtet dikur ka kaluar aty fëmininë dhe rininë, ka dashuruar dhe ka ndjekur studimet. Ritakimet me ish-të dashurën, me njërin nga shokët më të afërt të gjimnazit (sepse të tjerët kanë mërguar), me disa fqinjë dhe me të panjohur, u japin ngjarjeve një kah të çuditshëm. Pas një kohe të papërcaktueshme peripecish, çmalljesh, ankthesh e vegimesh, Indriti rikthehet në vendin ku ka mërguar bashkë me një kafkë.

Disa replika nga filmi:

“Ky jam unë kur nuk e di ku dhe kur jam. Nuk jam gjenì. Para se të mërgoja, jo rrallë më dukej vetja gjenì, shpesh i pakuptuar, por mërgimi më qetësoi. Shumë të tjerëve u ndodhi e kundërta. Për fat të keq, shumica e tyre mbetën me atë bindje… Vetëm të pakuptuar mbetëm – dhe kjo na mban ende të ngjashëm...”

“Murtaja e shkrimit kish rënë prej vitesh, por mua, si zakonisht, më kapi kur të tjerët tashmë i kishin botuar kryeveprat. S’mbaja mend qysh kur nuk pata hedhur në letër ndonjë varg, ose mendim. Duke mos shkruar më, kisha nisur edhe të lexoja gjithnjë e më pak. Heraherës, kur mbetesha pa bukë, ëndërroja shpikjen e një aparati që të mund t’i shndërronte vizatimet në libra”.