(…)
- Shpresoj të mos e mbajë kështu dëbora gjer të
kthehem, - tha ai.
- Ti shpreson, unë uroj. Po ç’mund të të ndalë tashti
të kthehesh?! Derë s’kemi më, pragu s’na ndal dot.
- Ke të drejtë, - shtoi ai, - por doja të bëja ca ditë
plazh. Ta merrja njëherë me not kryq e tërthor, si në gjimnaz.
- Gjoli aty është, - tha i gjyshi. Po nuk e nxore mallin
tani, do na japësh besimin se herën tjetër do kthehesh më shpejt.
Ai deshi të shqiptonte fjalën “e drejtë”, por shtangu. Rijetoi atë zgjerim e mprehje të frikshme
të dëgjimit, si në mërgatë, si jashtë librave, zgjuar fillimisht nga tmerri,
nga makthi se mos të vret kush gabimisht, apo të bie ndonjë copë suva e huaj,
ose të ka shtënë kamarieri helm për minj, ose thjesht një pështymë të huaj, në
gotë, në kafe, e kur arrin të dëgjosh jo vetëm rrahjet e zemrës sate e të të
panjohurve, por edhe mbllaçitjet e stomakut, gërvimën e zorrëve, zhaurimën e
mëlçisë së fyer, drithmën e ngjyrave brenda kokërdhokëve, afshin dhe kujën e
fjalëve, palé aq fjalë të huaja që nuk i kupton, pastaj ato që i kupton, ato që
të mardhin e të nxehin e të torturojnë e të shajnitin… Nën vendlindjen e
tanishme qe ngjallur befas një qytet tjetër, më i panjohur se ai nëntokësori e
se qiellori. Një qytet nën dëborë e ku nuk ia pat prerë mendja kurrë se
gjallokëshin aq vetë që mezi prisnin të braktisnin shtëpitë. Ai qytet i
nënshtrohej një tjetër harte, ende të pabotuar, madje të pahartuar. Zhurma
brofi nga disa anë njëheresh, si currilat e furishme të një uji që ka ndenjur
ngucur me gjithnjë e më pak frymë brenda një buti, ose shkëmbi prej akulli.
Njerëzit sikur kishin shkalluar, ndofta trutë e tyre kishin plasur e vërshuar
bashkë me atë ujë. E nuk qe aq ftohtë sa përrenjtë e truve të ngrinin e të
binte sërish heshtja. Tunelet diku u qenë kryqëzuar, përplasur, krisur, çarë,
shembur, u kishin dalë në drejtime jo vetëm të papërfytyruara, por edhe të
mbrapshta. Disa kishin sosur në dyert e hasmëve, të grave që patën dashur e që
qenë martuar me të tjerë, disa – nëpër seli partish e shoqatash, disa – në
pjesët e ndyra e plot plehëra të lumit, disa – nëpër bunkerë mbushur me mutra
të thatë e pisllëqe që janë aq të neveritshme, sa s’kanë emërtime, disa – anës
gjolit, disa – në gropat ende të pambushura të varrezave, apo në gropat nga ku
skeletet ishin arratisur gjatë rrëshqitjes së varreve. Klithnin, shanin,
munxosnin, qeshnin me të madhe, gromësinin, në një magmë të errët zërash, ku
bashkëtingëlloret qenë ndarë prej zanoreve, ndërsa zanoret shfryheshin, me anën
e tyre më të ulët, nënnjerëzore.
- Paska pasur kaq libra ky qytet, - tha i gjyshi.