Përmbajtje
Synopsis
Fjalë-kyçe
- Gadishull që ngjiz një kontinent
- Rilindja jashtë trojeve, ose Atdheu ngjizet më parë në letërsi
- Interbellum
- Diktatura – një diktat pa ura
- Kaosi që ngulmon të zëvendësojë arsyen dhe vlerat
- Revista Haemus ose Esse non videre
- Librarium Haemus
Bibliografi e përzgjedhur
Listë e pjesëshme alfabetike e autorëve të
Revistës Haemus*
Curriculum Vitae [FR]
Synopsis
Historia e botimeve shqip
në Hapësirën Rrumune është shumëvjeçare dhe tejet e pasur. Botimet e disa prej
kryeveprave të letërsisë shqipe dhe zhvillimi i pazakontë i shtypit qysh nga
gjysma e dytë e shekullit XIX, dëshmojnë se hapësira rumune mund të këqyret si
një gadishull nga i cili ngjizet një kontinent i tërë. Gjatë periudhave të
ndryshme historike, botimet shqip iu nënshtruan synimesh që kulmuan jo vetëm me
krijimin dhe forcimin e Shtetit Shqiptar, por edhe me ruajtjen dhe pasurimin e
shqipes së gjithëkohëshme, që, përmes librash e autorësh të zgjedhur,
zhvillohet edhe sot në të njëjtën hulli. Kësaj shqipeje, të përfshirë tashmë me
të drejta të plota në vargun e gjuhëve të tjera evropiane e më gjerë, të aftë
për vepra me vlera të përbotëshme edhe nëse nuk përkthehen në gjuhë të tjera, i
shërben edhe Revista Haemus, themeluar në Bukuresht në vitin 1998.
Fjalë-kyçe
Gjuha shqipe, botime shqip,
Hapësira Rumune, Rilindja Kombëtare Shqiptare, libra shqip, shtypi shqip në
Rumani, Revista Haemus, Librarium Haemus
Gadishull që ngjiz një kontinent
Historia e botimeve shqip në hapësirën
rumune është shumëvjeçare, tejet e pasur dhe padyshim njihet mirë jo vetëm nga
historiografia franceze, por edhe nga degë të caktuara të historisë së letërsisë
dhe të shtypit, për më tepër që një pjesë e autorëve të shquar shqiptarë me
banim të përkohshëm në Rumani kishin lidhje të thella me kulturën dhe qytetërimin
frëng. Por mbase njihet më pak e vërteta që Hapësira Rumune (e cilësuar shpesh
si “hapësira mioritike”), me
një elitë dikur gati krejt frankofone e frankofile, ka qenë
për shqiptarët e mërguar dhe sidomos për letërsinë shqipe njëra nga qendrat
themelore të frymëzimit e të arritjeve, njëlloj sikur të ndodhej në libra e jo
në realitet. Fjala “mioritic” rrjedh prej
baladës popullore rumune „Mioriţa” (Shqerrkëza) – një kryevepër e ndjeshmërisë
artistike dhe e gërshetimit të së këtushmes me të përtejmen. Nga pikëpamja
artistike, kjo hapësirë, falë këmbimit shajnitës të maleve me honet, të kodrave
me luginat, të detit me liqenet e lumenjtë, të vapës me thëllimin etj krijon
një baraspeshë, një dhimbsuri dhe një gjendje të veçantë përmallimi e besimi në
botën e padukshme, një përftim befasues të jetës, dramave, vdekjes,
përjetësisë, me vlera të pangjashme sidomos për poezinë.