Showing posts with label Romane / Novels. Show all posts
Showing posts with label Romane / Novels. Show all posts
Katrori, rrethi, koni...
.jpg)
(...)
E
dinim që kishte një përfytyrim të veçantë rreth mërgimit dhe na e pat dëshmuar
gjatë një takimi qesharak me njërin nga ministrat e panumurt që vinin të na
bëheshin baballarë e të qanin gju më gju me gjunjët tanë të capaluar hallet që
ata pandehnin se kishim. Ministri në fjalë ishte çunak, faqekuq, një nga ata që
shëndoshen furishëm, mbeten shtatzanë me bollëkun, qivuren në kostume të zinj,
venë ndonjë stemkë mbi zemër dhe pjellin e mbajnë fjalime si nga rropullitë e
rilindësve. Na e pat thënë hapur: «Të dashur bashkatdhetarë, të dashur
vëllezër, na thoni ç’doni të bëjmë për ju…». Në sallë, padukshëm, kish
plasur ajo që mund të quhet e qeshur zorrësh dhe që nuk para humb
hidhërim po të pjerdhësh. Ca zëra kishin kërkuar sjelljen e atdheut këtu, ose
zhvendosjen e mërgimit atje. Kurse Home Çkena, që ishte i ndrojtur nga natyra,
ose, më mirë: nga sasia e mençurisë që bartte në kafkë dhe të cilën s’ishte
asnjëherë i sigurtë se nuk do t’ia keqkuptonin, drithëronte. Pat ngulmuar aq
herë me thërrime zemre: «Hajde, çuna, se do vijë e djathta në fuqi dhe s’do
na harrojë. E djathta s’harron askënd. Hajde, çuna, se do vijë e majta në fuqi
dhe s’do na harrojë. E majta s’harron askënd. Hajde, çuna, se do vijë qendra në
pushtet, do vijë rrethina, do vijë katrori, rrethi, koni… ». Papritmas
qe ngritur në këmbë dhe i kish thënë ministrit:
- Na thoni më parë ju se çfarë jeni në gjendje të
bëni, pastaj ne do t’ju themi se ç’na nevojitet.
Na pat mbetur gdhendur nga ai tubim vetëm fytyra e
qymyrtë e ambasadorit që vigjëlonte mbi mërgatë asokohe, sytë e vranët, të
zhgënjyer, dhe tendosja përbuzëse, vishnjë, e nofullave, diçka që mund të
shqipërohej: «Po ju s’keni brekë në bythë e atdhe nën shputa, mor halabakë –
si guxoni të hidhni baltë mbi misionin e zotit ministër?!».
- Nuk ju vjen ta besojnë, - pat thënë Home Çkena pas
mbledhjes. Nuk ju vjen të besojnë, se, po të mos ishim ne jashtë, askush s’do
ta merrte vesh, për njëqind e ca vjet, se ata janë brenda. Por do të vijë dita kur ta marrin
vesh se ne jemi kufijtë e tyre. Ja, kështu siç jemi, pa brekë në bythë, pa
atdhe nën shputa…
E në
mungesë të kufijve, gjithçka e gjithkush i përkiste vetëm Hiçit.(...)
Shtijëza
I vari veshjet e shtrenjta mbi gardh, pranë luleve të diellit, dhe bëri një dush me fuçi, që të kthjellonte trutë. Menjëherë pas gardhit, pas veshjeve të tij dhe flokëve të ngrirë të luleve të diellit, hapej qielli. Pa asnjë majë çatie, pa asnjë oxhak, pa asnjë fjollë tymi. Qielli i lartë, i kulluar, me yje që cijatnin mençurisht mbi rëndomtësinë tonë të sëmurur, të ngrefosur e sidomos shurdhe. Piu një cigare ulur mbi shkallë, pastaj ra në shtrat pa u fshirë me peshqir, pa u veshur. Dritaret i hapi kanat më kanat, asgjë e mbrapshtë s’mund t’i ndodhte. Tha me vete se në kaq bukuri, në një vend kaq të thjeshtë, përtej ritmeve të rreme, do t’i mjaftonte qoftë edhe një orë e vetme gjumi. U krodh në qiell me lehtësinë me të cilën një shpirt i përkorë zhytet në shpirtin binjak, pa ndjerë mungesën e ndonjë ëndrre apo të ndonjë kurmi femëror. Pak para se vështrimi i tij të mjegullohej, të shpërthente butë, si ndonjë farë sinapi, për t’u bërë ajër, ngjyra, vështrimi u tkurr në një pikë sa një farë sinapi. Ndjeu se pika qënkej maja, ose thjesht njëra nga prerjet e një shtijëze që binte nga lart poshtë e anasjelltas, një shtijëzë e ndritshme, ndofta rreze hëne. Njësuar në shtijëzën e ndritshme, zgjatej, me të njëjtën heshtje, me të njëjtën pafundësi, binjakja e saj e errët, e zezë. Nuk dihej nga buronin, çfarë shponin, ku shtereshin.
Tunel-e
(…)
- Shpresoj të mos e mbajë kështu dëbora gjer të
kthehem, - tha ai.
- Ti shpreson, unë uroj. Po ç’mund të të ndalë tashti
të kthehesh?! Derë s’kemi më, pragu s’na ndal dot.
- Ke të drejtë, - shtoi ai, - por doja të bëja ca ditë
plazh. Ta merrja njëherë me not kryq e tërthor, si në gjimnaz.
- Gjoli aty është, - tha i gjyshi. Po nuk e nxore mallin
tani, do na japësh besimin se herën tjetër do kthehesh më shpejt.
Ai deshi të shqiptonte fjalën “e drejtë”, por shtangu. Rijetoi atë zgjerim e mprehje të frikshme
të dëgjimit, si në mërgatë, si jashtë librave, zgjuar fillimisht nga tmerri,
nga makthi se mos të vret kush gabimisht, apo të bie ndonjë copë suva e huaj,
ose të ka shtënë kamarieri helm për minj, ose thjesht një pështymë të huaj, në
gotë, në kafe, e kur arrin të dëgjosh jo vetëm rrahjet e zemrës sate e të të
panjohurve, por edhe mbllaçitjet e stomakut, gërvimën e zorrëve, zhaurimën e
mëlçisë së fyer, drithmën e ngjyrave brenda kokërdhokëve, afshin dhe kujën e
fjalëve, palé aq fjalë të huaja që nuk i kupton, pastaj ato që i kupton, ato që
të mardhin e të nxehin e të torturojnë e të shajnitin… Nën vendlindjen e
tanishme qe ngjallur befas një qytet tjetër, më i panjohur se ai nëntokësori e
se qiellori. Një qytet nën dëborë e ku nuk ia pat prerë mendja kurrë se
gjallokëshin aq vetë që mezi prisnin të braktisnin shtëpitë. Ai qytet i
nënshtrohej një tjetër harte, ende të pabotuar, madje të pahartuar. Zhurma
brofi nga disa anë njëheresh, si currilat e furishme të një uji që ka ndenjur
ngucur me gjithnjë e më pak frymë brenda një buti, ose shkëmbi prej akulli.
Njerëzit sikur kishin shkalluar, ndofta trutë e tyre kishin plasur e vërshuar
bashkë me atë ujë. E nuk qe aq ftohtë sa përrenjtë e truve të ngrinin e të
binte sërish heshtja. Tunelet diku u qenë kryqëzuar, përplasur, krisur, çarë,
shembur, u kishin dalë në drejtime jo vetëm të papërfytyruara, por edhe të
mbrapshta. Disa kishin sosur në dyert e hasmëve, të grave që patën dashur e që
qenë martuar me të tjerë, disa – nëpër seli partish e shoqatash, disa – në
pjesët e ndyra e plot plehëra të lumit, disa – nëpër bunkerë mbushur me mutra
të thatë e pisllëqe që janë aq të neveritshme, sa s’kanë emërtime, disa – anës
gjolit, disa – në gropat ende të pambushura të varrezave, apo në gropat nga ku
skeletet ishin arratisur gjatë rrëshqitjes së varreve. Klithnin, shanin,
munxosnin, qeshnin me të madhe, gromësinin, në një magmë të errët zërash, ku
bashkëtingëlloret qenë ndarë prej zanoreve, ndërsa zanoret shfryheshin, me anën
e tyre më të ulët, nënnjerëzore.
- Paska pasur kaq libra ky qytet, - tha i gjyshi.
Dy verbime – një dashuri, ose anasjelltas
(…) Erërat e vjeshtës dhe të shiut nuk arrinin të dëbonin, apo të shprishnin erërat e qytetit. Nga mishrat e përzjera me ilaçe dhe gjakra të pavullnetshëm, ai voziti nëpër shtjella gjellësh të ndryshme, avujsh fërneti e kafeje, gromësimash e urimesh, deri në aromën e dhomëzës ku do të nisnin t’i rriteshin kockat dhe të mbushej me mish. Siduket kjo ndodhte me qëllim që truri, ose zemra e stërmadhe të mos cënonin me asgjë baraspeshën e kësaj bote. Se, siç do të mësonte më pas, njerëzit me zemër ose me tru të madh nuk e kanë të gjatë. Zemra dhe truri rriteshin – jeta mpakej. Dhe anasjelltas.
2 romane: Kryevepra [SQ], Călătoria unui scriitor în serie [RE] Synopsis EN
Së shpejti / Curând / Soon
Në një cep të Tiranës së vjetër, një djalë i verbër ndërton me fije
shkrepsesh diçka të paparë, në kufijtë mes lëndës dhe frymës. Për mbi
tetëdhjetë vjet, ngjarjet rrjedhin njëherazi në dy histori, që shpesh e përjashtojnë
njëra-tjetrën.
In a corner of old Tirana, a blind boy builds something unseen with matchstick threads, on the edge between matter and spirit. For over eighty years, events unfold simultaneously in two stories that often contradict each other.
*
Călătoria unui scriitor în serie – roman
Călătoria în Europa,
printre vii și morți, a unui scriitor căruia „toate nenorocirile i s-au
întâmplat când lipsea undeva”. Într-o lume în care exilul a ajuns la modă
aproape cât crima, scriitorul se străduiește să descopere dacă omul este un
blestem sau o binecuvântare pentru spatiile pe care le ocupă sau le părăsește,
uluit și uneori chiar jignit că mereu există și întrebări mai grave.
The journey through
Europe, among the living and the dead, of a writer to whom "all
misfortunes happened while he was away somewhere." In a world where exile
is almost as fashionable as crime, the writer strives to discover whether man
is a curse or a blessing for the spaces he inhabits or abandons — stunned, and
sometimes even offended, to realize that there are even more troubling
questions.
Covers by KŰdesign©
Nizamë
"Asnjё tjetёr nuk synonte ta shtinte
nё zemёr, si unё, prandaj tё gjithё donin e madje mund ta shtinin nё dorё,
sepse unё e kisha stёrvitur qё tё (mё binte) nё zemёr. Tri ditё me radhё, qysh
nё sabah, vajta bёra gozhdё tek stacioni i trenit, me mendjen t’ia mbath drejt
Durrёsit, por mbajta patkonjtё, se ajo mund tё kish vajtur nё Vlorё, nё Dhёrmi,
nё Sarandё, nё Pogradec etj. Bezen e tryezёs sime tё ballkonit e pat mbuluar
njё hartё e madhe e atdheut dhe unё rrija pёrkulur mbi tё dhe goja mё lёshonte
lёng, mё vinte ta haja pjesё-pjesё, pastaj platitesha, se mjaft na e kishin
ngrёnё tё huajt. Ato ditë u shfaq në jetën time një qënie e dhembshur e plot
përkushtim të heshtur, qënie që rrëmbeu, si të thuash, lëvizjet e mia të
tepërta, dufin e të qënit ende burgosur në trup, dhe ma preu vrrullin që më
shtynte a më tërhiqte drejt këmishës së forcës. Ishte kalë, i bardhë, me nga
një trëndafil të kuq tek tëmthi, i pastër si drita. U hasëm tek punishtja a
ndërmarrja e materialeve të ndërtimit, afër Ambulancës, pak pasi kisha vizatuar
me urinë një hartë çlirimi nga ankthet. Këmbora e tij tingëlloi si
përshëndetje. Ndoshta dija pa ditur gjuhën e kafshëve, e atyre që vuanin në
heshtje, larg vëmendjes së vdekatarëve, si puna ime. I zoti quhej Toni (ndonëse
qe më fort i askujt se sa toni), ishte një jevg i çelët e i paqmë,
që pranoi ta shoqëroja dhe të kujdesesha për kalin saherë ndaleshim gjëkundi e
ai duhej të shkarkonte mallin. Malli ishte një kalá me tulla të bardha, me
thasë çimentoje, me qeresté, qeska, litarë, listela, gozhdë etj. Sipas meje kjo
botë kish marrë tatëpjetën dhe çmeritesha që ca njerëz ende merreshin me
ndërtime.
- Nizam e ka emrin! - i thashë Tonit.
Pushtet
… synimi im nuk ka qenë e as besoj se do të jetë ndonjëherë që libri të bëhet sa më i besueshëm për lexuesin. Libri duhet të jetë sa më i vërtetë. Çështja e besueshmërisë i përket e gjitha lexuesit. Me vete e kam quajtur roman me fëmini, për shijen që ka fati - dhe kjo mendoj se u jep përgjigje të gjitha pikëpyetjeve teorike e kritike. Ashpërsia e zakonshme ndaj mangësive të vetes ma bëri më të qartë fëmijërinë. Ndodhi, jo pa dhimbje, zhvendosja e një bote të tërë nga gjeografia në letërsi. Pogradeci i hershëm, Tirana e gjimnazit, malli dhe pengjet e aq njerëzve që ikën pa dashuruar aq sa ëndërronin, mallëngjimet dhe hidhërimet vetjake, pamundësitë, lumturitë dhe arritja e disa qëllimeve në jetë etj. Gjeta madje disa përgjigje edhe për krisjen e madhe që pat ndodhur në fatin tim pas largimit nga atdheu. Dyzimi i Gined Enkelanës, më fuqishëm se ai i Home Çkenës tek „Home”, më qartë se i shqiptarit tek „Ëngjëjt e tepërt”, më poetik se sa ai i Ilirit me një sy tek „Sy” etj, më ndihmuan të stërvitem me një gjendje që mund të përshkruhet si koha kur vdekja të mban ndarë nga klasikët, kurse jeta - nga miqtë dhe nga smirëzinjtë, por sidomos të mban larg vendlindjes. M’u fal një pamje më e përsosur e pjekurisë, e pleqërisë së mundshme, ose e vdekjes së parakohshme. Të gjitha janë shprehur me shqipe shpirtërore në roman. Autori
"Dija vetëm se atë vit kur varreza më fali trëndafilin, Komandantit i qe tekur ta pagëzonte Enkelanën Qyteti i Luleve, (mbase i qenë veguar para kohe malet me lule që do të rropateshin t’ia davaritnin kutërbimin e krimeve) dhe shyqyr që s’i pat rënë udha nga varret, se do ma kish këputur trëndafilin fatsjellës. Asgjë më tepër, por as më pak. Përndryshe, kalëroja drejt thelbeve, drejt përfundimeve dhe aty ku mbaronte një djegie, një lumturi, niste tjetra. Ose ndodhnin të gjitha njëheresh. S’mund të jem i saktë. E gjitha më kujtonte fatin e thëngjijve në mangall: digjeshin, shndërroheshin ngadalë në hi, dhe s’mund të përcaktoje se cili digjej më shumë, para a pas të tjerëve. Thëngjijtë ishte jeta ime, kurse hiri – mbijeta. Sepse hiri m’i mbante fshehur thëngjijtë, me gjithë dhembjen, dhimbsurinë, mallin, mallëngjimin dhe ëndrrat e tyre nga sytë e të tjerëve e sidomos nga pështymat. Një thëngjill mund të cilësohej shajnia ime mes varreve, me trëndafil në dorë, duke e gdhirë si puna e fëmijëve të dikurshëm, që, për të dhënë sprovën e parë të burrnisë, viheshin ta gdhinin mes varrezës. U ktheva në Enkelanë edhe më i dashuruar, me trefish më shumë miq në botën tjetër, se sa në këtë botë. Thëngjilli tjetër vezulloi mes liqenit dhe sheshit para hyrjes në parkun e Drilonit, ditën kur Komandanti bujti si përvit të shpinte kokallat dhe të mufaste kujtimet. Kisha dalë me Arielën për piknik dhe autobuzi na kish ndalur mes misrave e ferrave ndanë rrugës, sepse po vinte Komandanti. Dy javë më parë qenë dyndur në qytet toga ushtarësh të zgjedhur, topa, mortaja, tanke dhe dy nëndetse të vogla. Kur Komandanti po na përshëndeste si puna e atij sazexhiut që flladit kakofonitë e një gazele, isha gjendur mes veturës së tij dhe Lasgush Poradecit që ndodhej në shesh bashkë me vajzën e madhe. Krokama e parrullave, përbetimeve dhe urimeve më kish topitur. Edhe Komandantin, edhe Lasgushin i shihja për herë të parë gjallë. Pata qënë ca kohë bebëza e njërit prej syve të Komandantit, mirpo më kishin pushuar nga heroizmi, sepse më pat zënë gjumi nga kapitja dhe nuk e pata hapur bebëzën në kohën e duhur. Isha ende i magjepsur nga muzika dhe përndritjet e verbit lasgushian. Në përputhje me vegimet e mia prej xhindi bibliotekash e kinemash, librat e Lasgushit ishin stër-libra. E shndërronin letrën e vet në atllas ngjyrë qielli vjeshtor dhe mbanin era mysk, unap e hënë pesëmbëdhjetëshe edhe sikur t’i shfletonin parreshtur qënie me dhëmbë të prishur, me ndjenja të mykura, dështakë e papagaj që ishin zënë jo me lot, najrí* e spermë, po me jargë, edhe sikur t’u vije flakën apo t’i burgosje në ndonjë nga shumë depot e atdheut e të vëmendjes. Thëngjilli im pipëtiu në shesh. Komandanti zbriti nga vetura dhe u kthye me sytë largpamës nga mileti. Lasgushi sapo qe kthyer në drejtim të Enkelanës. Ja, më foli thëngjilli: historia, poezia dhe ti. Po, ia ktheva: ja dy pushtete, njëri me sot – me nesër, tjetri me nesër – me përjetë, mirpo është edhe një pushtet i tretë këtu, ndofta i treti – i vërteti. Një pushtet që s’e njeh ende askush, por që do të ndihet një ditë. Sepse ky është pushtet njerëzish që vdesin të rinj e me shumë pengje e malle, një pushtet që vetëm ndihet, nuk flet shumë, nuk mban shënime, nuk mburret, nuk zë vend as në kujtesën e njerëzve, as në vëmendjen e tyre. Ky pushtet vetëm vepron. Në heshtje, me përkushtim të frikshëm, pa mëshirë, njëlloj si arti, njëlloj si sëmundjet, si shpresa, si vdekja, si ngjallja, si diplomacia a triplomacia e të shumtëve. Hëpërhë ky pushtet më ka mua, jeton, vepron dhe shprehet përmes meje. Më vonë, shohim e bëjmë. (...)
* Duhet të jetë fjala për lartimin, fluturimin, pezullinë mbinjerëzore. Shqipërim, ose sajim i imi.
________
Fragment nga Ki$land - roman me fëmini, Librarium Haemus 2014
Një dëshmi e autorit
Foto: A.-Ch. Kyçyku
________
Fragment nga Ki$land - roman me fëmini, Librarium Haemus 2014
Një dëshmi e autorit
Foto: A.-Ch. Kyçyku
8 fjali
Ki$land
– roman me fëmini
Zotnia që mbijetonte duke gjuajtur emra dhe ripagëzonte qënie e gjëra, aq sa në shumicën e kohës s’dinte ç’emër i shkonte më për shtat atij vetë, – njëlloj sikur të qënkej thjesht një skelet, – ndihej fryti më i hijshëm i një ujdie me botën tjetër. // Se të gjallët, kur s’janë të dashuruar, kanë shumë ftohtë dhe shohin pak ëndrra.
Në këtë orë uleshim me Irisin para dritareve pa perde dhe prisnim vdekjen. // E di që, nga lumturia dhe mirënjohja, do të më duket e pamundur, por do të kem kohë pa fund për ta besuar.
Mortët
Dikush i ra portës së kalbur të kufomave dymbëdhjetë herë me radhë. Pritëm sa pritëm dhe, kur pamë se askush nuk u përgjigj, - por as pára kishim shpresë të na përgjigjej njeri, - e shkallmuam atë portë. // Pastaj u ktheva nga porta dhe vazhdova t'i bija, e më ngjante se trokisja në ndonjë rrasë të madhe varri, po s’kisha frikë se mos binte e më zinte përposh.
Dyzet e kusur vjet kaluan si një fishkëllimë, por nga ato të njerëzve që s’i kanë të gjithë dhëmbët. // E ndoshta pó ai zë që i pat thënë dikur, vetëm një herë, “Zgjohu: je i vdekur”, e nanuriti si për herë të fundit me një "Fli… që të jesh gjallë".
Tek luanin maskash
Dimëroi gjatë; ata e morën vesh nga ngjirja e gomerëve, nga ajo e çara si sy e tavanit që nuk e lëshoi për një kohë të gjatë atë rripthin prej hëne, dhe nga ngjarjet e papritura. Mësuan se gjatë atij dimri nuk ra shumë dëborë si zakonisht, ra më shumë llohë. Dhe e ftohta të hynte pa mëshirë kockave, shpesh gjer në palcë, si mendim a tundim i lig, gjë që u vu re në acarimin e plevititit të vjetër të Kiço Mortit, dhe atë lloj ftohme s’kish verë, çaj a hashash ta shporrte.
Nën_vizime
Nuk është thjesht marrëdhënia jonë me
vdekjen, e sqaroja pa zë. Ne jemi rritur mes, rreth e brenda bunkerëve.
I kishim bunkerët në bahçe, pranë shisheve me verë që vjetërohet, ngulur
kokëposhtë në dhé, atje ku shumica kanë lulet dhe lodrat e kafshëve shtëpiake.
Luanim syllambyllas, ose luftrash, shpijash, hajdutçe etj, derisa nisëm të
mbronim një atdhe, të cilin e njihnim pak dhe vazhduam ta njihnim gjithnjë e më
pak. Atje kemi mësuar të mos mësohemi me vdekjen përsa kohë jetojmë e as me
jetën derisa të vdesim. Mbaj mend se në një bunker të atillë putha për herë të
parë Irisin dhe se bunkerët ngjanin njëherazi me ca kafka, me barqet e grave
shtatzëna dhe me vetë botën.
- Çfarë fati! - ofshau një bashkëroje. E ke
më?
- Çfarë të kem?
- Bunkerin, pra.
- Bunkerin s’e di, por jetën brenda tij – po.
- Mos e humb këtë rast të rrallë! Lëshoje me
qira, se ka çifte që ëndërrojnë të pallohen nëpër bunkerë e shpella...
As e ke idenë...
Idenë mbase jo, por bunkerët...
I learned the word ‘birth'
THE DAY OF FAREWELL
13. I encountered deeply ingrained issues. I had been talking to myself for who knows how long, and with each uttered word, I learned new ones. I learned the word ‘birth,’ the word ‘issue,’ the phrase ‘deeply ingrained,’ the word ‘speak,’ the word ‘perhaps,’ the phrase ‘for how long,’ the phrase ‘to oneself,’ the conjunction ‘and,’ the word ‘conjunction,’ the word ‘after,’ the word ‘every,’ the word ‘word,’ the word ‘thus,’ the word ‘learn,’ the word ‘news,’ the word ‘phrase,’ the word ‘enough,’ and many more and many more. Otherwise, how could I even speak, even if just to myself? In truth, the words were the same, but to me, they felt different, entirely different, and I relearned them from scratch, as if they were completely new. However, I managed to open my eyes—somehow, who knows how—and beheld five white walls. Excluding the floor, which was behind me since I was lying down, there were five white walls in the room. It was fortunate there weren’t more than five, because even if there were, they would still be just walls.