Një kartë malli e çmalljeje

Sivëllait tim Rubin Shkreta, nizam shqiptar
Pranë Urës së Qabesë
Shkretëtirë

I dashur vëlla,

Së pari uroj të jesh sa më mirë me shëndet, se shëndeti s’matet me gjë në këtë dynja. U bënë shumë mote që kur ke ikur së këtejmi dhe shpirti na është zhuritur për ty. Lusim të Madhin Zot që të të mbrojë nga egërsirat e shkretëtirës, nga ligësia e njerëzisë e nga zametet e tjera të nizamísë. Po të shkruaj sërish për të ta qetësuar zemrën e përvuajtur. Nga shtëpia i ke të tërë si kokrra e mollës. Pasi shkove nizam, jot ëmë vuajti nja dy vjet, të qau me shtatë palë lotë, po tashti është mirë. Tërë ditën e Perëndisë gatuan, thur triko, jelekë e dorashka për ty e për të afërmit e miqtë, lan e shplan, e mban shtëpinë dritë. Përditë lutet që të kthehesh shëndoshë e mirë. Me anë të kësaj karte, edhe jot ëmë të dërgon shumë të fala, të puth sytë e të lutet ta mbash veten, të durosh si burrat, gjer të kthehesh. Ky paska qenë fati ynë i hidhur: ca jashtë, ca brenda, asnjëherë të gjithë jashtë, ose të gjithë brenda.

Çmimi / fragment nga romani "Kristali dhe hienat"

 

- E ku ta di unë se kur afrohet Fundi? - qe nxehur Rubin Shkreta. Fundet afrohen saherë ngrihet çmimi i naftës dhe ulet ai i gjakut...

Nuk të ka vënë njëri ty të flasësh në emër të njerëzimit, ia kish prerë Ylli. Ti shiko fundin tënd. Se këto gjëra të duken përralla. Të duken përralla, ë? Zaten, ty edhe vetja të duket përrallë. Tërë jetën ke qenë si një hap i lënë përgjysmë. Tërë jetën ke fërgëlluar në hije, nën tokë, domethënë në kujtimet e të panjohurve. U duk qysh në fund të fëminisë se do ta përtypje pjesën më të madhe të jetës në hije. Ëndërrove të bëheshe muzikant dhe hyre në rrethin e kitarës. I krise për ca muaj thonjtë mbi telat e kitarës, pastaj t’u tek se ishe më i zoti në fizarmonikë. E le kitarën përgjysmë dhe hyre në rrethin e fizarmonikës. Por e le edhe fizarmonikën përgjysmë, se të joshi piktura, dhe hyre në rrethin e vizatimit. Pasi nxive e njollose ca kile letër të pafajshme, e le pikturën dhe u regjistrove në rrethin e pirografisë. Doje te zbukuroje pjata druri e bucela. Kulmi është se për të gjitha kishe nga pak talent. Mirpo kish nisur të ta merrte mendjen sporti, dhe e le pirografinë për të hyrë në rethin e mundjes. Boksi ishte i ndaluar. Mirpo ti e braktise mundjen dhe bëre heraherës grusht për femrat që adhuroje, ose për një llaf goje. S’ka nevojë të të kujtoj se hënge dru sa të rrinin sytë ndezur nga xixat edhe në gjumë. Hyre në rrethin e futbollit, se futbollistët dilnin nganjëherë jashtë shtetit. Mirpo i bëre naftën edhe futbollit. Hyre në rrethin e hartimit, të recitimit, të valleve, të tornos, të teatrit, të gërnetës, të pizgës, të gajdes, të rrobaqepsisë, të cyrles, të daulles, gjersa të dirsi qimja. Rubin Shkreta buzëqeshte i mallëngjyer. Në të gjithë rrathët me radhë, me përpikmërinë e një sëmundjeje vdekjeprurëse, menjëherë pas tij, pat hyrë edhe Durim Kena. Rropatej të merrte vesh nga të tjerët se në cilin rreth kish ndërmend të shkruhej Rubin Shkreta dhe rendte ta shkruante emrin i pari. Prandaj gjithmonë dukej sikur Rubin Shkreta kopjonte paturpësisht Durim Kenën. Durim Kena ndofta nuk kishte ndonjë dhunti përveç të qënit kudo e kurdoherë i pari. E falë asaj dhuntie mbase edhe pat nisur të vdiste i pari.

Kur rrathët mbaruan, kish vijuar Ylli, gjatë një bisede me shokët e gjimnazit, ti the me të qeshur se tani nuk të mbetej veçse të mbaje radhën për burgosje, për varrim, ose të shkruheshe vullnetar në Sigurimin e Shtetit. Durim Kena e pat nuhatur se ty s’të pëlqente as burgu, as varri, dhe vajti u shkrua hafije. Kurse ty s’të pranonin hafije, se kishe një xhaxha të pushkatuar nga pushteti popullor. Kurse Durim Kena nuk ia doli mbanë të dilte nga hija e hafijes. Hije e vërtetë e vetes dhe e jotja, nisi t’i çonte ditënetët nëpër mejhanet e qelbura të rrethinave, duke sharë me kast pushtetin e duke u lutur që jeta të të gremiste edhe ty në ndonjërën nga mejhanet që kish në dorëzim, që ta shanit pushtetin bashkë. Lutej me gjithë shpirt që të të ndeshte diku të dehur, gjuhëtrashur, në ndonjë dasmë, në ndonjë mbrëmje tematiko-dëfrimi, që të ta qëndiste atje ku duhej, siç vetëm ai e dinte, e të shpëtonte nga thelbi i hijes së vet, domethënë nga hija jote torturuese. E ke pyetur ndonjëherë veten se nga i buronte tërë ai mllef? Ngaqë ishe më i pashëm? Ngaqë lexoje shumë libra? Ngaqë të donin femrat? Ngaqë ti ishe rritur në një nga të paktat shtëpi përdhese, me oborr, të qytezës, e ai në një pallat si furrik? Apo ngaqë ti kishe emrin e një guri të çmuar, kurse ai të një procesi të pakëndshëm? Nuk të gjeti në asnjë dasmë, në asnjë dafrungë, në asnjë mbrëmje vallzimi, në asnjë qelí, ndonëse edhe ai kish filluar të shkruante poezi e, në orët e çlodhjes, kish arritur që dosja jote në zyrat e Sigurimit të peshonte tri herë më shumë se ty. Ti vetëm dashuroje e lexoje. Durim Kena të prishte me miqtë e me të dashurat dhe të trashte dosjen.

Kristali dhe hienat, Frankfurt / Bukuresht 1999

Si muranat / nga "Kristali dhe hienat"

“E pinë kafenë pa shkëmbyer asnjë fjalë.

Heshtja nuk jepte asnjë shpjegim. Si muranat.

Kërcënuesi nuk dukej hajn, as vrasës me mëditje – dhe kjo qe më e përbindshmja. Çfarë kish ardhur të bënte nëse nuk kish ardhur për të vjelë ar, piktura me vlerë, dorëshkrime njerëzish të famshëm, veshje të shtrenjta apo kokën e Rubin Shkretës, që tani po i dukej gjëja më e lirë në tërë këtë shtëpi?! Por dihej që zakonisht gjërat e lira kushtonin shumë shtrenjtë.

Vendosi ta thyente akullin. Një herë vdiste burri.

- Bën mirë të më thuash çfarë kërkon nga unë, - belbëzoi.

Tjetri e këqyri si me qesëndi.

- Hm, një vezë, - tha.

- Një vezë?!

- Po, një vezë.

- Çfarë lloj veze?

- Çfarëdo lloj veze.

- Për fat të keq, s’mbaj pula.

- As korba?

- As korba. Nuk i kam duruar dot as vezët, as shpezët.

Kristali dhe hienat [roman]

"Në ferr shkon vetëm ajo pjesë e jona që s’don të vdesë, përsëriste në gjumë. Mund të ish fjala për shpirtin, por edhe për kujtesën. Nuk dinte cila pjesë e vetes ngulmonte të soste në ferr, por ndihej njëfarësoj i lumtur që kthjelltia e muajve të parë në mërgim, ajo fjetje vetëm e trupit, - me sy shpirti e kujtese hapur, - nuk e paskësh braktisur as pas kaq vitesh jashtë. Në çaste të tillë ua zhbironte thelbin gjërave më mirë, më me siguri..."

Kristali dhe hienat, roman, 

Frankfurt-Bukuresht, 

tetor-nëntor 1999 

[OnLine]

Kristali dhe hienat (roman)

"Në ferr shkon vetëm ajo pjesë e jona që s’don të vdesë, përsëriste në gjumë. Mund të ish fjala për shpirtin, por edhe për kujtesën. Nuk dinte cila pjesë e vetes ngulmonte të soste në ferr, por ndihej njëfarësoj i lumtur që kthjelltia e muajve të parë në mërgim, ajo fjetje vetëm e trupit, - me sy shpirti e kujtese hapur, - nuk e paskësh braktisur as pas kaq vitesh jashtë. Në çaste të tillë ua zhbironte thelbin gjërave më mirë, më me siguri.

Përjashta sapo kish bujtur tetori. Një zë që sikur pëshpëritej nga plisat e tharë të Varrit të Qyqit e njoftonte se ky tetor dukej pa të reja, si të gjithë tetoret e jetës së tij, mirpo nuk ishte krejt ashtu. Ky tetor qe shndërruar tinëz në njëfarë syri të zi, më të zi se rrathët e ferrit, e ai sy do t’i mbështetej tani mu në lug të ballit. Gishtat e duarve dhe lëkura e zemrës do t’i bëheshin akull nga ajo prekje. Dhe mund të zgjohej po të donte, të bënte disa herë kryqin me gjuhë brenda qiellzës së thartuar nga konjaku e duhani, që t’i dilte kthetrash asaj ëndrre. Ëndrra vjeshte, shqiptoi me gjuhën që kish nisur të kryqohej vetvetiu, këto nuk dalin, po cili je ti që ngulmon të më llahtarisësh, cili je ti, pyeti disa herë në terr – dhe hapi sytë.

Kushedicili nuk e paskësh gënjyer. Syri i tetorit ishte bërë grykë revolveri. Nuk ishte hera e parë që jeta ua kalonte në befasi të gjitha ëndrrave të vjeshtës. Doreza e revolverit qënkej grusht njeriu, kurse grushti u zgjatkej, marrkej trajtën e një krahu të dobët, lakuriq, vidhosur në supin e majtë të një fëmije.

Ose anasjelltas.

Kristali dhe Hienat / Cristalul şi hienele

(fragment)

Tre shkëlqime

Sundimtari iku në të gdhirë të vjeshtës së dytë. Ishte burrë pa moshë, i rreptë dhe i drejtë. Nuk dihej sa i rreptë mund të ishte, por për drejtësi nuk e kishte shokun.

Iku drejt Lindjes a Perëndimit pa i dhënë hollësira askujt. Në fakt, nuk kishte kujt t’i jepte hollësira, nuk i detyronte shpjegime askujt. Ngjante me hirin e perëndishëm, që ik e vjen sipas dëshirës së vet të pakontrollueshme nga qëniet njerëzore.

Para se të bekonte trojet nga ku po largohej, u tha rojeve: “Shumë janë të ftuar, por pak janë të zgjedhur. Hapni sytë. Mos u sillni si të paftuar. Mos bini pré të dehjeve, të veseve e të gjumit të tepruar. Mendoni sikur ky tempull nuk është i imi, as i juaji, por i stërnipave tuaj. Ruajeni si sytë e ballit…”.

Rojet që po merrnin tempullin në dorëzim pohonin me adhurim.