E rishmi jeta
M’u trënd mi kokë
Dh’u shemba e mbeta
Si shkëmb përtokë.
Si shkëmb i rrëzuar
Në vrull shtrëngate,
Pa ndrysj në duar
Kaq mall që vate.
Lasgush Poradeci, Flaka[1]
Căci te iubeam cu ochi păgâni
Și plini de suferinți,
Ce mi-i lăsară din bătrâni
Părinții din părinți[2].
Mihai Eminescu, Pe lângă plopii fără soț
Këtu jeta pihet dhe vdekja harrohet.
Ioan Es Pop[3]
”Perëndimi nuk është interesuar asnjëherë për shkrimet tona, përveçse përmes
ca gazetarësh që marrin urdhër nga një kryeredaktor, i vetëdijshëm se duhet të
japë çdo muaj, çdo tre muaj, çdo gjashtë muaj (...) nga një lajm për ne. (...)
Përndryshe, çfarë t'i joshte në shkrimet tona, kur këto, në shumicën e rasteve,
ishin kopjime nga shkrimet e tyre?! (...) Sytë e perëndimorëve janë edhe ata sy
si gjithë të tjerët. Sy teleskllevërish”
Marian Popa, Avokati i të paudhit
"E kam humbur krejt krenarinë time prej shtetasi,
krenarinë shoqërore, etnike, fetare; më është zvjerdhur kombi,
ndërsa Ballkani më duket si një tas i thjeshtë pështymash për fuqitë e
mëdha.
Vetëm besimin në Gjuhë, në Mirësi e në Flijim nuk e kam humbur.
Përmes tyre, si ndonjë fëmijë, ribëj përditë edhe këtë lodrën që quhet
Shpresë".
I. D. Sîrbu
”Rruga ime prej drite le të jetë
edhe në më djegtë!”
Hiqmet
Meçaj
Ex Oriente lux[4]
Duhet thënë se, në
një masë të madhe, përfaqësuesve lindorë të Evropës nuk u
rritet më fama, nuk u rëndohet gjoksi me medalje e as nuk u bymehet xhepi nga
viktimizimi i vetvetes. Kur numuri i viktimave dhe i kalvareve kapërcejnë çdo
përfytyrim, pakkush mbetet i prirur t’i besojë, ndoshta ngaqë pranimi i tyre e
rrit padurueshëm përgjegjësinë. Kurse në Lindje, marrja përsipër e gabimeve të
së kaluarës nga ana e disave dhe zbutja e frymës ndëshkuese nga të tjerët nuk
na ndihmojnë të kuptojmë nëse bëhet fjalë për një rikthim të Moralit, apo për
një tjetër goditje imagologjike, si zakonisht mjeshtërore dhe e pamëshirshme, e ish-ëve. Këta
të fundit e urrenin vuajtjen krijuese dhe, gjatë një gjysmëshekulli, u orvatën
ta zëvendësonin me një vuajtje kryekëput lëndore, duke ndihmuar tërthorazi, të
vetëdijshëm, ose jo, përhapësit e mëvonshëm të globalizimit dhe të
shekullarizmit. Sindroma e stomakut që përçmon zemrën, fatkeqësisht mbizotëron
edhe sot. Kjo gjendje faktike dhe shpirtërore i
detyrohet kryesisht zgjerimit të mendësisë ateiste. Një zhbirim i thjeshtë mund
të na bindë se ateisti e do aq pashëndetshëm vetveten, saqë beson se askush dhe
asgjë s’mund ta mbrojë, s’mund ta nxjerrë nga telashet e aq më pak t’i shpëtojë
shpirtin. Shpirti i tij nis
njëheresh me trupin dhe zhduket bashkë me të. Për ateistin nuk ekziston përveçse kjo
botë dhe vetëm kjo jetë. Ai kundërshton me përbuzje çdo
grishje për vuajtje pastruese e shpëtim, sepse beson në një kozmos të vetëqënë,
në një kohë dhe hapësirë në miniaturë, që vijnë nga mosgjëja dhe shkojnë drejt
asgjësë. Ai rron (aq sa rron) i bindur se është shfaqur në botë rastësisht, do
të ikë së këtejmi njëherë e përgjithmonë dhe u cakton të njëjtin fat edhe të
tjerëve. Duke qënë kësisoj më i ulët se demonët (“të cilët besojnë e dridhen
në ferr” – Dhjata e Re), ateisti gjithsesi e nuhat se pse ferri
është “parajsa” e të këqinjve, siç pohon Constantin Virgil Gheorghiu[5],
dhe vjel nga ky këndvështrim një shpresë të vogël për amëshim. Sepse kur edhe
ferri del si shprehje e një Dashurie të papërfytyrueshme për njeriun, mund të
merret lehtë me mend se ç’dashuri bart pjesa tjetër e botës.