Teatër / Teatru / Theater

Tituj / Titluri / Titles

 

Coafura sfinților (The Hairstyle of the Saints, Berberana e shenjtorëve, 1998, ro.)

Dragoste la ultima vedere (Love at Last Sight, Dashuri me shikim të fundit), theater and prose, 2000, ro.)

zv.Libri – copëza jete a letre frymëzuar nga Teatri (The viceBook – fragments of life or of paper inspired by Theater, viceCartea – frânturi de viaţă sau de hârtie inspirate de Teatru 2008, sq.)

Gjaku asnjanës – jetë suflerësh (Neutral Blood – life of prompters, , Sângele neutru – viaţă de sufleuri, 2008, sq.)

Shkëlqesi – 5 pamje nga pasqyra (Excellence – 5 images from the mirror, Excelenţă – 5 imagini de la oglindă 2009, sq.)

 

Në vend të përjetësisë (Instead of Eternity, În loc de veşnicie, 2010, sq.)

Casting sau Cortina nu mai separă nimic (Casting or The Curtain No Longer Separates Anything, Casting, ose Perdja nuk ndan më asgjë, 2013, ro.)

Një botë më tutje (One World Beyond, O lume mai încolo, 2013, sq.)

Si (How, Cum, 2018, sq.)

Homo ex machina 

I. Pantomima, ose Të fshehta nga jeta e prijësve (Pantomime or Secrets from the Lives of Leaders, Pantomima sau Taine din viața conducătorilor)

II. Pakica – ngjarje me 15 pamje dhe me disa lloje perdesh (The Minority – an event in 15 scenes and with several kinds of curtains, Minoritatea – întâmplare cu 15 scene și cu câteva genuri de cortine)

III. Një si piano (Something Like a Piano, Ceva ca un pian, 2019, sq.)

Genul – piesă cu un act și un omor (The Gender – a play with one act and one murder, Lloji – pjesë me një akt e më një vrasje, 2019, ro.)

Exodul sufleurilor – stereodramă (The Exodus of the Prompters – stereodrama, Eksodi i suflerëve – stereodramë, 2022, ro.)

Tiparnița – monodramă (The Printing House – monodrama, Shtypshkronja – monodramë, 2022, ro.)

Ultimii oameni filmați (The Last People Filmed, Njerëzit e fundit që u filmuan, 2024, ro.) 

 

Synopsis 

RO: Dramaturgia lui Ardian-Christian Kyçyku / Kuciuk

- adresată ”unui singur spectator”, scrisă în primul rând ca să fie citită, nu neapărat pusă în scenă, funcționează ca o extensie a universului său epic, fiind un spațiu al experimentului filosofic, al dialogului și al confruntărilor directe cu ceea ce este incontrolabil pentru ființa umană. Principalele trăsături ale teatrului său ar fi:

· Un teatru al ideilor: Piesele sale sunt mai puțin axate pe acțiune fizică și mai mult pe duelul de idei. Dialogurile sunt adesea eliptice, pline de subînțelesuri, amintind de stilul lui Samuel Beckett sau Eugen Ionesco, dar cu o amprentă balcanică specifică;

· Minimalismul Scenografic: Multe dintre piesele sale (cum sunt, de pildă ”Exodul sufleurilor – stereodramă”[1] sau ”Genul – piesă cu un act și un omor”) se bazează pe o economie de mijloace. Accentul cade pe prezența actorului și pe forța cuvântului, transformând scena într-un laborator de disecție a psihicului uman;

· Tema Puterii și a Captivității: Un subiect recurent este individul prins în mecanisme de control, fie că sunt politice (dictatura), birocratice sau metafizice. Personajele sale se simt adesea "asediate" sau captive într-un spațiu din care nu pot evada decât prin credință în Dumnezeu, moarte sau nebunie;

· Dimensiunea Teologică și Etică: Spre deosebire de teatrul absurdului pur nihilist, dramaturgia lui Kyçyku caută adesea un sens moral sau o ieșire spre sacru. Conflictul se dă frecvent între degradarea umană și dorința de mântuire.

· Limbaj și Meta-teatru: Autorul explorează frecvent ideea de "teatru în teatru", sugerând că existența însăși este o reprezentație mascată. Personajele își conștientizează uneori rolurile, transformând piesa într-o reflecție asupra procesului de creație. 

SQ: Dramaturgjia e Ardian-Christian Kyçykut / Kuciuk

- i drejtohet "një spektatori të vetëm”. Shkruar kryesisht për t'u lexuar, jo medoemos për t'u vënë në skenë, ajo funksionon si një zgjerim i universit të tij epik, duke qenë një hapësirë e eksperimentit filozofik, e dialogut dhe e përballjeve të drejtpërdrejta me atë që është e pakontrollueshme për qenien njerëzore. Karakteristikat kryesore të teatrit të tij do të ishin:

· Një teatër idesh: Pjesët e Kyçykut janë më pak të përqendruara në veprimin fizik dhe më shumë në duelin e ideve. Dialogjet janë shpesh eliptikë, plot nënkuptime, që të kujtojnë stilin e Samuel Beckett-it ose Eugène Ionesco-s, por me një frymë të dallueshme ballkanike;

· Minimalizmi skenografik: Shumë prej pjesëve të Kyçykut (si për shembull Eksodi i suflerëve – stereodramë apo Lloji – pjesë me një akt e më një vrasje) mbështeten në mjete të kursyera. Theksi bie mbi praninë e aktorit dhe mbi fuqinë e fjalës, duke e shndërruar skenën në një laborator për zbërthimin e psikikës njerëzore;

· Tema e pushtetit dhe e robërisë: Një temë mjaft e pranishme është ajo e individit të kapur në mekanizma kontrolli, qofshin ata politikë (diktatura), burokratikë apo metafizikë. Personazhet e Kyçykut shpesh ndihen "të rrethuar" ose robër në një hapësirë nga e cila nuk mund të shpëtojnë veçse përmes besimit në Zot, vdekjes ose çmendurisë;

· Dimensioni teologjik dhe etik: Ndryshe nga teatri absurd tejet nihilist, dramaturgjia e Kyçykut shpesh kërkon një kuptim moral ose një rrugëdalje drejt së shenjtës. Konflikti zhvillohet shpesh midis degradimit njerëzor dhe dëshirës për shpëtim;

· Gjuha dhe metateatri: Autori eksploron shpesh idenë e "teatrit brenda teatrit", duke prcjellë bindjen se vetë ekzistenca është një shfaqje e maskuar. Personazhet ndonjëherë vetëdijësohen për rolet e tyre, duke e shndërruar pjesën në një reflektim mbi procesin krijues.

 

EN: The dramaturgy of Ardian-Christian Kyçyku / Kuciuk

- addressed to "a single spectator", written primarily to be read, not necessarily to be staged, functions as an extension of his epic universe, being a space for philosophical experimentation, dialogue, and direct confrontations with what is uncontrollable for the human being. The main features of his theater would be:

·  A theater of ideas: His plays are less focused on physical action and more on the duel of ideas. The dialogues are often elliptical, full of subtext, reminiscent of the style of Samuel Beckett or Eugène Ionesco, but with a specific Balkan imprint;

·  Scenographic minimalism: Many of his plays (such as, for instance, The Exodus of the Prompters – stereodrama or The Gender – a play with one act and one murder) rely on an economy of means. The emphasis falls on the actor's presence and the power of the word, transforming the stage into a laboratory for dissecting the human psyche;

·  The theme of power and captivity: A recurring subject is the individual caught in mechanisms of control, whether political (dictatorship), bureaucratic, or metaphysical. His characters often feel "besieged" or captive in a space from which they can only escape through faith in God, death, or madness;

·  The theological and ethical dimension: Unlike the purely nihilistic theater of the absurd, Kyçyku's dramaturgy often seeks a moral meaning or a path toward the sacred. The conflict frequently takes place between human degradation and the desire for salvation;

·  Language and meta-theater: The author frequently explores the idea of "theater within theater", suggesting that existence itself is a masked performance. Characters sometimes become aware of their roles, turning the play into a reflection on the creative process.

Source: internet

 

---

[1] Cuvânt creat de autor / Word Created by the Author / Fjalë e krijuar nga autori.

Bio in English

Homo ex machina - teatër / 2019

P ë r m b a j t j a

I. Pantomima ose Të fshehta nga jeta e prijësve

I moshuari Pano Mima, - që shpesh e paraqit veten si “Armiku më i rrezikshëm, ose Ai që harrohet”, - hedh në gjyq shtetin për mospërfillje, kur zbulon se dosja e tij prej shtetasi ende gjallë nuk ka më tepër se tri fletë. “Njëra faqe përmban një jetëshkrim që ia patën kërkuar kur e merrnin në punë. Aq. Asnjeri nuk e kish ndjekur, asnjeri nuk e kish spiunuar, asgjë. Sikur të mos qe pjellë kurrë. Këto fletë janë njëra pjesë e dëshmisë sime, tha, ndërsa pjesa tjetër jam unë. Peshojeni vetë çështjen: më një anë tri fletë, më anën tjetër unë... Jam gjallë, i kam kaluar të shtatëdhjetat, jam i martuar, kam grua e fëmijë tashmë të rritur, nipër, mbesa; kam komshinj prej një jete, kunetër, kunata, baxhanakë, ish-shokë shkolle e pune, disa smirëzinj (por as këta nuk më kanë paditur për gjësendi) dhe ca miq që, njëlloj si armiqtë, nuk kanë shkruar asgjë kundër, apo pro meje...”

Pas gjashtëmbëdhjetë vjetësh, Pano Mima e fiton gjyqin dhe duhet të marrë një dëmshpërblim prej 300 mijë eurosh. Por atij nuk i duhen të hollat. Pas bisedash të fshehta, bie në ujdi me zyrtarët që, në vend të parave, t’i plotësohet dosja. Për këtë zgjidhet Rrok Tupana, një shkrimtar mesatar, që dikur hartonte kujtimet e udhëheqësve dhe të veteranëve me famë.

Në plotësimin e dosjes përfshihen hap pas hapi, herë vullnetarisht e herë me mëditje, fqinjë, të njohur, të afërm, bashkëshortet, prindërit që kanë ndërruar jetë dhe e dashura e parë e Pano Mimës.

Nuk dihet sa ditënetë a vite kalojnë, mes mëdyshjesh e hamendjesh, derisa protagonistët kuptojnë se sa peshë ka arritur të ketë fjala dhe se sa e ç’fjalë ka në këto kohëra pesha e ngjarjeve, emrave, njerëzve. Pjesa e padukëshme e fjalëve i ndihmon të mos vdesin më “të paditur se kaq”, por jo më të ditur nga sa duhet.

"Pantomima", ose "Të fshehta nga jeta e prijësve"

Om cu capul în nori / Njeri me kokën në re - Photo A.-Ch. Kyçyku, Paris 2019

[Teatër]

I moshuari Pano Mima, - që shpesh paraqitet si “Armiku më i rrezikshëm, ose Ai që harrohet”, - hedh në gjyq shtetin për mospërfillje, kur zbulon se dosja e tij prej shtetasi ende gjallë nuk ka më tepër se tri fletë. “Njëra faqe përmban një jetëshkrim që ia kishin kërkuar kur e merrnin në punë. Aq. Asnjeri nuk e kish ndjekur, asnjeri nuk e kish spiunuar, asgjë. Sikur të mos qe pjellë kurrë. Këto fletë janë njëra pjesë e dëshmisë sime, tha, ndërsa pjesa tjetër jam unë. Peshojeni vetë çështjen: më një anë tri fletë, më anën tjetër unë... Jam gjallë, i kam kaluar të shtatëdhjetat, jam i martuar, kam grua e fëmijë tashmë të rritur, nipër, mbesa; kam komshinj prej një jete, kunetër, kunata, baxhanakë, ish-shokë shkolle e pune, disa smirëzinj (por as këta nuk më kanë paditur për gjësendi) dhe ca miq që, njëlloj si armiqtë, nuk kanë shkruar asgjë kundër, apo pro meje...”

Pas gjashtëmbëdhjetë vjetësh, Pano Mima e fiton gjyqin dhe duhet të marrë një dëmshpërblim prej 300 mijë eurosh. Por atij nuk i duhen të hollat. Pas bisedash të fshehta, bie në ujdi me zyrtarët që, në vend të parave, t’i plotësohet dosja. Për këtë zgjidhet Rrok Tupana, një shkrimtar mesatar, që dikur hartonte kujtimet e udhëheqësve dhe të veteranëve me famë.

Në plotësimin e dosjes përfshihen hap pas hapi, herë vullnetarisht e herë me mëditje, fqinjë, të njohur, të afërm, bashkëshortet, prindërit që kanë ndërruar jetë dhe e dashura e parë e Pano Mimës.

Nuk dihet sa ditënetë a vite kalojnë, mes mëdyshjesh e hamendjesh, derisa protagonistët kuptojnë se sa peshë ka arritur të ketë fjala dhe se sa e ç’fjalë ka në këto kohëra pesha e ngjarjeve, emrave, njerëzve. Pjesa e padukëshme e fjalëve i ndihmon të mos vdesin më “të paditur se kaq”, por jo më të ditur nga sa duhet.

Autori

Bukuresht 2019

* Së shpejti

„Pakica” - Ngjarje me 15 pamje dhe me disa lloje perdesh

Synopsis

Një grup pleqsh me prejardhje shqiptare vendosin të mësojnë gjuhën amtare, të cilën e kanë harruar, ose nuk e kanë folur kurrë. Mësuesi i gjuhës është një i ri që ka mërguar në fillim të viteve '90 dhe që merret me studimin e poezisë ballkanike. Orët zhvillohen në selinë e Bashkësisë. Një mbrëmje, për të fituar kohë dhe për t’ua lehtësuar mundimet, Mësuesi vendos të përdorë kryevepra poetike shqiptare. Me atë rast nxënësve u vjen një ide e thjeshtë, por e panjohur, e cila besojnë se do t’i shquajë qartë nga pakicat e tjera kombëtare, por edhe nga shumica. Mirpo askush nuk parandjen se, pasi të lexojnë dhe të përkthejnë, - bashkërisht, por edhe secili më vete, - „Vdekjen e Nositit”, ngjarja do të shkasë në(n) ca hapësira të panjohura, ku pakkush arrin ta njohë veten dhe të tjerët.

Gjaku asnjanës - Jetë suflerësh [teatër]

"Nuk dihet edhe me sa të vdekur do ta paguajmë këtë betejë, derisa të vijë mirëkuptimi dhe paqja. Nuk dimë me sa të ligështuar, të coptuar shpirtërisht, të plagosur për vdekje, të dalë mendsh. Kush mund ta dijë? Edhe në e dittë, sa bindshëm mund ta shpjegojë, që kjo e gjitha të jetë e pranueshme, për njeriun e kam fjalën. Se mund të jetë e pranueshme, madje mëse e natyrshme, por jo për njeriun. Vallë, s’kishte një mënyrë tjetër për t’u plakur?! Nuk u gjet diçka tjetër, ose krejt tjetër, që të harxhonte këtë kohë e të plakeshim si qëmoti, pas shumë punësh, dhembjesh njerëzore, hallesh e ëndrrash?!"

Digital edition

Fragment / Fragment PDF

Gjaku asnjanës - Jetë suflerësh / teatër

Motto: „Këtu rrinë të palëvizshme / Rrotat katrore / të zemrave tona” 

Nichita Stănescu

I.

Trokitje në dyer e porta, trokitje të lehta, të forta, larg, afër, të ngutura, të ngeshme, treten në ajër, rikthehen. Trokitjet do të ngjallen shpesh gjatë ngjarjes, duke ndërhyrë edhe mes bisedave, mes pamjeve, mes të qeshurave, vajtimeve, ofshamave, mllefeve dhe grahmave të lumturisë (kur fanitet këtejpari). Disa nga trokitjet i merr era, ose shndërrohen në erë. Por ndodh edhe që copëza ere të shndërrohen në trokitje.

Mugëtirë. Llampa e moçme, mbushur me pluhur e mushkonja të ngordhura e kafenesë ”Erdh’ sahati” përpëlitet mbi sheshin me pak gurë dhe me dy trungje të çarvalitur pemësh. Në vend të apostrofit, mes pjesëzave „Erdh” dhe „sahati”, është vizatuar një biçak me myll kocke. Përreth ngrihen porta dhe dyer madhësish të ndryshme, si të gërvishtura në shkëmb, dhe disa oxhaqe pa çati. Llampa fiket njëheresh me daljen e diellit. Ulur në karrike druri mezi shquhen hijet e katër burrave të moshuar që rrufisin kafe. Presori, Vasili, Zyberi dhe Hasani do të faniten njëri pas tjetrit, pak para se Miri Memeci t’i përshkruajë. Dy herë me radhë, Miri Memeci do të ndreqë „syrin” e dritës, që nxjerr në pah Zyberin kur flitet për Hasanin dhe anasjelltas.

Rrezet e para të mëngjesit bien mbi Miri Memecin dhe e paraqitin si ndonjë skelet që nis e mbushet ngadalë me mish. Rrobet e tij janë të thjeshta, ngjyrë hiri, pa kurrgjë të veçantë. Në sup mban varur një stekë që të kujton petsin e byrekut.

Miri Memeci avitet deri në zgrip të oborrit dhe hap duart me një gjest që mund të shqipërohet „s’kemi ç’bëjmë…”.

Miri Memeci

Të gjithë e dinë, por asnjëri nuk pranon se këtu ka më shumë porta e dyer, se sa gjitarë. Ka shumë më tepër gji-tharë, se sa gjinj – dhe shumë më tepër gjinj se sa qumësht. Të gjithë fëmijët janë rritur. Asnjë prind nuk e ka vrarë veten. Ju bren kurreshtja edhe për ndonjë hollësi tjetër të kësaj natyre? Po: lindemi të rrethuar nga porta e dyer të të gjitha përmasave. Mirpo asnjëra nuk ka më tepër se anën e jashtme dhe anën e brendshme. (Hijet vërtitin kokat anembanë, sikur të numurokëshin dyert dhe portat). Jeta jonë rrjedh matanë dyerve, por edhe më-këtanë. Dyert na ndajnë, dyert na mbajnë bashkuar. Kemi lidhur një pakt, si i thonë, që as prindërit, as pjellat e tyre të mos kërkojnë më shumë se aq. Se çfarë, do të pyesë ndokush. E më mirë t’i përgjigjem unë, se sa kjo jetë. Se kjo jetë ka një gjuhë si gërshërë, që ta pret gjuhën. Ju kanë ardhur gjë gjuhët në majë të hundës, byrazerë?! (Kthen shpinën. Mendohet pak, pastaj ngre kokën drejt dritës dhe nis të rrokëzojë) D-y-y fjalë për gjakun e keq dua të shtoj. Mos pandehë kush se kjo s’ka lidhje me ngjarjet. Po kush je ti, mor pusht, mos buzëqumësht, do të hidhet ndonjëri, për cilin e mban veten që guxon të na hapësh sytë?! Do t’ia pres shkurt: U bëfsha zëri yt! Dhe s’do të jetë as i pari, as i fundit.

Dëgjohet një bori, me tinguj të pikëlluar, vajtimtarë.